W dniach 3-5 września 2025 r. w Pradze odbędzie się 9. Zgromadzenie Ogólne Copernicus Atmosphere Monitoring Service (CAMS). Wydarzenie poświęcone będzie zagadnieniom związanym z obserwacją atmosfery, jakością powietrza oraz emisjami.
Spotkanie w formule hybrydowej obejmuje sesje plenarne, dyskusje przekrojowe, wydarzenia towarzyszące oraz liczne możliwości nawiązywania kontaktów. Udział wezmą przedstawiciele wiodących instytutów badawczych i organizacji partnerskich programu Copernicus.
Korzyści z udziału:
Dostęp do aktualnych badań dotyczących monitorowania atmosfery, jakości powietrza i prognoz emisji.
Udział w merytorycznych dyskusjach z udziałem międzynarodowych ekspertów.
Możliwość śledzenia plenarnych wystąpień także w formule online.
Najważniejsze informacje:
Udział w wydarzeniu jest bezpłatny i otwarty dla wszystkich zainteresowanych tematyką CAMS.
Rejestracja na udział stacjonarny w Pradze możliwa jest do 29 sierpnia 2025 r. (EOB).
Po tym terminie nadal będzie możliwa rejestracja na transmisję sesji plenarnych online.
12 sierpnia 2025 roku na orbitę zostanie wyniesiony satelita MEteop-SG Satelite A1 z zespołem instrumentów Sentinel-5A na pokładzie. Jest to kluczowy element programu Copernicus. Instrument UVNS (Ultraviolet, Visible, Near and Shortwave Infrared Spectrometer) umożliwi globalne, codzienne pomiary składu atmosfery z rozdzielczością około 7 km. Zakres pomiarów obejmie m.in. dwutlenek azotu (NO₂), ozon (O₃), dwutlenek siarki (SO₂), tlenek węgla (CO), metan (CH₄), formaldehyd (HCHO), związki CHOCHO, aerozole i chmury.
Satelita MetOp-SG A1 z zespołem instrumentów Sentinel-5A na pokładzie będzie okrążał Ziemię po orbicie polarnej, dostarczając pełną globalną pokrywę danych w ciągu 24 godzin. Sentinel-5A będzie współpracować z geostacjonarnym Sentinel-4A, zapewniając połączenie częstych obserwacji nad Europą z globalnym zasięgiem pomiarów.
Wizualizacja satelity MetOp-SG A1 z instrumentem Sentinel-5A na tle Ziemi (żródło: ESA/EUMETSAT).
Zaawansowane narzędzie do badania atmosfery
Sercem zespołu instrumentów Sentinel-5A jest instrument UVNS (Ultraviolet, Visible, Near and Shortwave Infrared Spectrometer). Spektrometr ten pracuje w zakresie od ultrafioletu po krótką podczerwień (270–2385 nm) i pozwala na jednoczesne monitorowanie szeregu gazów i cząstek atmosferycznych, w tym:
dwutlenku azotu (NO₂),
ozonu (O₃),
dwutlenku siarki (SO₂),
tlenku węgla (CO),
metanu (CH₄),
formaldehydu (HCHO),
innych związków organicznych oraz aerozoli i chmur.
Rozdzielczość przestrzenna pomiarów wynosi około 7 km, a szerokość pasa obserwacji — 2670 km. Dzięki temu Sentinel-5A będzie w stanie uzyskać pełne globalne pokrycie pomiarami w ciągu 24 godzin.
Dane misji trafią do Copernicus Atmosphere Monitoring Service (CAMS) oraz Copernicus Climate Change Service (C3S), wspierając prognozowanie jakości powietrza, monitorowanie emisji, analizy klimatyczne i polityki środowiskowe. Start misji jest planowany na 12 sierpnia 2025 r. z Gujany Francuskiej.
Więcej informacji na stronie Europejskiej Agencji Kosmicznej:
transmisja zaczie się 13.08 o godzinie 1:50 CEST. Start rakiety Ariane 6 z Europejskiego kosmodromu w Kourou w Gujanie Francuskiej, planowany jest 02:37 CEST (12 sierpnia o 21:37 czasu lokalnego w Kourou)
Z roku na rok jakość powietrza w wielu miastach na świecie dramatycznie się pogarsza. Najnowsze raporty pokazują, że aż 83 z 100 najbardziej zanieczyszczonych miast świata znajduje się w samych Indiach. Problem ten nie dotyczy jednak tylko jednego kraju – smog i pyły zawieszone stały się globalnym zagrożeniem, szczególnie w dużych, szybko rozwijających się miastach.
Byrnihat – lider rankingu smogu
Najgorszą jakość powietrza w 2024 roku zanotowano w indyjskim Byrnihat. Średnie roczne stężenie pyłu PM2.5 wynosiło tam aż 128 µg/m³. Dla porównania, zalecany przez WHO bezpieczny poziom to 5 µg/m³. Taki wynik oznacza, że mieszkańcy tego miasta oddychają powietrzem 25 razy bardziej zanieczyszczonym, niż powinno.
Powód? Intensywne spalanie biomasy i węgla, emisje przemysłowe i niemal brak skutecznych regulacji ochrony środowiska.
Delhi – stolica w smogu
Delhi, największe miasto w Indiach, od lat zmaga się z zatrważającym poziomem zanieczyszczeń. Średni poziom PM2.5 przekracza tu 108 µg/m³, a jesienią i zimą – w sezonie tzw. „duszącej mgły” – smog osiąga rekordowe stężenia. Wiele szkół zostaje wtedy zamykanych, a mieszkańcy zaleca się, by nie wychodzili z domów bez masek ochronnych.
Lahore i Dhaka – problem rozciąga się dalej
W Pakistanie miasto Lahore regularnie znajduje się w światowej czołówce pod względem zanieczyszczenia powietrza. Poziom PM2.5 sięga tam nawet 150 µg/m³. Gęsty smog ogranicza widoczność, utrudnia oddychanie i wpływa na zdrowie milionów ludzi.
Równie poważny problem ma stolica Bangladeszu – Dhaka, gdzie średnie stężenie pyłu wynosi około 73 µg/m³. Do głównych źródeł należą ruch uliczny, przemysł i spalanie odpadów.
Dlaczego powietrze jest tak zanieczyszczone?
Zanieczyszczenia powietrza to głównie skutek:
spalania węgla, ropy, drewna i odpadów (np. na polach rolnych),
emisji przemysłowych i samochodowych,
braku zieleni i przewietrzania miast,
oraz słabej polityki środowiskowej i niskiego poziomu kontroli emisji.
Skutki zdrowotne
Zanieczyszczone powietrze może prowadzić do poważnych chorób, takich jak:
astma, przewlekłe zapalenie oskrzeli,
choroby układu krążenia i oddechowego,
nowotwory,
u dzieci – opóźnienia rozwoju płuc i problemy z koncentracją.
Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że każdego roku ponad 7 milionów ludzi na świecie umiera przedwcześnie z powodu zanieczyszczenia powietrza.
Czy coś się zmienia?
Niektóre kraje próbują walczyć z problemem. Indie wdrażają normy emisji BSVI, ograniczają ruch pojazdów w miastach, a w takich miejscach jak Delhi wprowadzono programy ograniczające spalanie śmieci i pylenie z placów budowy.
Wietnam planuje, że do 2030 roku wszystkie taksówki w Hanoi będą elektryczne. Jednak wciąż są to działania punktowe, a problem pozostaje globalny.
Co można zrobić?
Choć jako jednostki nie rozwiążemy problemu globalnego, możemy chronić siebie i zwiększać świadomość:
śledź codzienne wskaźniki AQI w swojej okolicy,
ograniczaj spacery i aktywność fizyczną przy złej jakości powietrza,
używaj masek z filtrem (np. FFP2),
wspieraj lokalne działania na rzecz zieleni i czystego transportu,
w domu – korzystaj z oczyszczaczy powietrza.
Podsumowanie
Zanieczyszczenie powietrza to problem, który dotyka milionów ludzi na całym świecie. Miasta takie jak Byrnihat, Delhi czy Lahore są tylko najbardziej widocznym przykładem. Bez radykalnych działań na poziomie lokalnym i międzynarodowym, sytuacja będzie się pogarszać. Dobrze poinformowani mieszkańcy to pierwszy krok do zmiany.
Chcesz porównać te dane z sytuacją w Polsce? Sprawdź naszą mapę jakości powietrza i zobacz, jak wygląda Twój region dziś.
Copernicus Atmosphere Monitoring Service (CAMS) opublikował 10. doroczny raport oceniający jakość powietrza w Europie, zawierający dane za rok 2024. Tegoroczna edycja została przygotowana w nowej szacie graficznej, z myślą o lepszym przekazie kluczowych informacji dla użytkowników polityki środowiskowej, ekspertów oraz opinii publicznej.
Raport CAMS oparty jest na połączeniu nowoczesnego modelowania jakości powietrza i danych pomiarowych dostarczanych przez państwa członkowskie UE. Zawiera kompleksowe zestawienie głównych wskaźników jakości powietrza (O₃, NO₂, PM10, PM2.5) oraz analizę najważniejszych epizodów smogowych w 2024 roku, ich źródeł i mechanizmów powstawania.
Spadek stężeń NO₂ – kontynuacja trendu spadkowego od 2013 r., szczególnie widoczna w Europie Zachodniej.
Niższe poziomy PM10 i PM2.5 – dzięki sprzyjającym warunkom meteorologicznym (mokre i ciepłe zimy) oraz ograniczeniom emisji z ogrzewania indywidualnego.
Epizody ozonowe – największe przekroczenia wartości docelowych w lipcu i sierpniu, głównie w Europie Wschodniej.
Zanieczyszczenia transgraniczne – epizody pyłu saharyjskiego i transportu PM2.5 przez granice państw były nadal istotnym zjawiskiem.
Wyjątkowe zjawiska naturalne – takie jak rekordowe pożary w Portugalii we wrześniu czy dwie duże fale pyłu znad Sahary w styczniu i marcu/kwietniu.
1. Przekroczenia rocznych norm dla NO₂ (μg/m³)
Obszary w Europie przekraczające roczne dopuszczalne stężenie NO₂ w 2024 r. – stara norma 40 μg/m³ i nowa 20 μg/m³
Mimo ogólnego spadku stężeń NO₂, przekroczenia nadal występowały w gęsto zaludnionych i uprzemysłowionych regionach.
2. Liczba dni z przekroczeniami PM10 i PM2.5
Liczba dni w 2024 r. z przekroczeniem dobowych wartości granicznych dla PM10 i PM2.5
Przeważająca część Europy spełniała normy, choć występują lokalne przekroczenia – głównie w sezonie grzewczym –w Europie Środkowej i Wschodniej. Zmniejszony popyt na ogrzewanie i korzystne warunki pogodowe pomogły ograniczyć epizody pyłowe.
3. Pył saharyjski – skład chemiczny PM10 w Maladze
Udział różnych składników chemicznych w PM10 podczas epizodu saharyjskiego w Maladze (15 – 8 stycznia)
W styczniu 2024 wystąpił jeden z największych epizodów transportu pyłu saharyjskiego, obejmujący znaczne obszary Europy Środkowej. Odnotowano rekordową liczbę dni z przekroczeniem normy PM10.
4. Wkład krajów do stężeń PM2.5 w Paryżu
Udział krajów w stężeniu PM2.5 w Paryżu podczas epizodu w styczniu 2024 r.
Emisje lokalne z Francji odpowiadały za 42% zanieczyszczeń, ale znaczący udział miały też Niemcy, Belgia i Polska. Potwierdza to transgraniczny charakter epizodów PM2.5.
5. Sektorowy udział w epizodzie ozonowym – Amsterdam
Udział sektorów emisji w stężeniach ozonu w Amsterdamie (20 lipca 2024 r.)
Największy wpływ miały emisje z transportu drogowego i przemysłu. Długotrwała obecność ozonu w atmosferze sprawia, że nawet odległe źródła mogą przyczyniać się do lokalnych przekroczeń.
6. Kalendarium głównych epizodów zanieczyszczeń (2024)
Najważniejsze epizody smogowe w Europie w 2024 r. – kalendarium i zasięg
Wykres przedstawia siedem głównych epizodów zanieczyszczeń, ich daty, typ (pył, ozon, PM2.5) oraz zakres przestrzenny.
1 lipca 2025 roku z kosmodromu Cape Canaveral wystartowała misja satelitarna MTG-S1 (Meteosat Trzeciej Generacji – Sounder) z umieszczonym na jej pokładzie instrumentem Sentinel-4. To pierwszy europejski instrument geostacjonarny przeznaczony wyłącznie do monitorowania jakości powietrza nad Europą. Urządzenie umożliwi prowadzenie obserwacji z rozdzielczością czasową na poziomie jednej godziny – co oznacza przełom w prognozowaniu i analizie zanieczyszczeń atmosferycznych.
Główne funkcje Sentinel-4A
Sentinel-4 to spektrometr działający w zakresie ultrafioletu (UV), światła widzialnego (VIS) i bliskiej podczerwieni (NIR). Zamontowany na satelicie MTG-S1, orbitującym 36 000 km nad Ziemią (na orbicie geostacjonarnej), będzie prowadził regularne, co godzinę, skanowanieatmosfery nad Europą i częścią Afryki Północnej.
Schemat satelity MTG-S1 z instrumentami źródło: esa.int
Obserwacje będą obejmować kluczowe składniki wpływające na jakość powietrza:
Dwutlenek azotu (NO₂)
Ozon troposferyczny (O₃)
Dwutlenek siarki (SO₂)
Formaldehyd (HCHO)
Aerozole atmosferyczne
Co zmienia Sentinel-4A?
W porównaniu do istniejących satelitów (np. Sentinel-5P, który znajduje się na orbicie polarnej i dostarcza jedną obserwację Europy dziennie). Sentinel-4 umożliwia śledzenie dziennego cyklu zmian stężeń zanieczyszczeń – co jest kluczowe w kontekście prognozowania krótkoterminowego oraz monitorowania epizodów smogowych czy transportu zanieczyszczeń.
Dane z Sentinel-4 będą zasilać systemy prognoz Copernicus Atmosphere Monitoring Service (CAMS), poprawiając dokładność prognoz regionalnych i globalnych, m.in. przez lepsze warunki brzegowe i dokładniejszą inicjalizację modeli numerycznych.
Spektrometr Copernicus Sentinel-4 obserwuje dwutlenek azotu nad Europą i północną Afryką źródło: esa.int
Znaczenie dla CAMS
Sentinel-4 wspiera realizację unijnych polityk, takich jak:
Dyrektywa UE 2024/2881 o jakości powietrza
Europejski plan działania na rzecz eliminacji zanieczyszczeń („Zero Pollution”)
Dyrektywa NEC dotycząca redukcji emisji
Dzięki nowym danym CAMS może oferować: ✔ lepsze mapy jakości powietrza, ✔ skuteczniejsze narzędzia dla decydentów, ✔ nowe usługi związane z emisjami i zdrowiem publicznym.
„Sentinel-4 otwiera nowy rozdział w modelowaniu jakości powietrza – po raz pierwszy mamy możliwość śledzenia godzinowej zmienności zanieczyszczeń w czasie rzeczywistym. To kluczowe narzędzie nie tylko dla krajowych systemów prognoz, ale przede wszystkim dla międzynarodowej współpracy w zakresie oceny transportu transgranicznego zanieczyszczeń i szybszego reagowania na epizody smogowe.” — prof. Jacek Kamiński, ZMAiK IOŚ-PIB
Model GEM-AQ, stosowany w IOŚ-PIB, jest częścią prognozy wiązkowej CAMS, a profesor Jacek Kamiński – autor modelu GEM-AQ z Zakładu Modelowania Atmosfery i Klimatu – jest od 2013 roku członkiem Mission Advisory Group dla Sentinel-4 przy ESA. Dzięki projektom prowadzonym przez prof. Kamińskiego, IOŚ-PIB jest gotowy do wykorzystania danych z Sentinel-4.
Mgła w Polsce w latach 1973-2020 – częstość występowania, widzialność i bezpieczeństwo na drogach oraz powiązanie z jakością powietrza (na podstawie publikacji Olgi Zawadzkiej-Mańko i Krzysztofa M. Markowicza)
Mgła to powszechne i potencjalnie niebezpieczne zjawisko, którego występowanie i charakterystyka związane są z warunkami meteorologicznymi oraz jakością powietrza. Badanie oparte na wieloletnich danych z polskich stacji meteorologicznych IMGW-PIB pokazuje, w jaki sposób zmieniała się częstość występowania mgieł, ale także ich najważniejszy z punktu widzenia bezpieczeństwa parametr – widzialność we mgle.
Czym jest mgła?
Mgła powstaje w wyniku kondensacji pary wodnej na cząstkach aerozolu atmosferycznego blisko powierzchni ziemi. Przyjmuje się, że mamy do czynienia z mgłą, kiedy widzialność spada poniżej 1000 m. Widzialność to miara przezroczystości powietrza, określana jako największa odległość, z której mogą być jeszcze widoczne obserwowane obiekty.
Na występowanie lub brak mgły wpływ mają zróżnicowane czynniki, takie jak topografia, zbiorniki wodne czy typ podłoża. Mgła może stanowić poważne zagrożenie, powodując straty gospodarcze i zagrożenie życia – szczególnie ze względu na wypadki drogowe oraz wydłużenie czasu transportu ludzi i towarów. W rolnictwie mgła może z jednej strony zwiększać ryzyko chorób roślin, a z drugiej – poprawiać wydajność upraw. Sprzyjającymi warunkami dla jej powstawania są niska temperatura i brak wiatru, czyli czynniki typowe dla chłodnej pory roku, co dobrze ilustruje poniższa grafika, przypominająca o jesiennych mgłach w listopadzie.
Średnia roczna liczba godzin z mgłą w danym miesiącu (górna część) i liczba dni z mgłą (dolna część) w Polsce w latach 1973–2020.
W analizowanym okresie 1973-2020 średnia liczba dni z mgłą była zróżnicowana w skali kraju, przyjmując wartości w przedziale od 40 do 77 dni w roku.
Dla całego okresu objętego badaniem odnotowano wyraźny trend spadkowy dla liczby dni z mgłą, co – w najprostszym ujęciu – można uznać za konsekwencję wzrostu średniej temperatury w Polsce, przy czym spadek ten był silniejszy przed rokiem 1990 niż w późniejszym okresie.
Względny trend zmiany [%] liczby dni z mgłą w dwóch okresach: 1973-1989 (lewa połowa okręgu) i 1990-2020 (prawa połowa okręgu).
Po roku 1900 zauważalny jest spadkowy trend dla parametru widzialności we mgle, co najprawdopodobniej związane było ze zmianą typu emisji atmosferycznych pochodzenia antropogenicznego. W najprostszej interpretacji można przyjąć, że spadek aktywności przemysłowej w Polsce został zastąpiony niską emisją z indywidualnych systemów grzewczych w gospodarstwach domowych, których liczba gwałtownie wzrosła po 1990 roku. Zmiana ta prawdopodobnie wpłynęła na dominujący typ aerozoli atmosferycznych, odpowiadających za charakterystykę mgły, w tym parametr widzialności, co z kolei przekłada się m.in. na pogorszenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym.
Trend zmian parametru widzialności we mgle [liczba metrów na dekadę] w dwóch okresach: 1973-1989 (lewa połowa okręgu) i 1990-2020 (prawa połowa okręgu).
W dniach 5–7 maja 2025 r. w Poczdamie odbyło się doroczne spotkanie Grupy Zadaniowej ds. Modelowania i Pomiarów (TFMM – Task Force on Measurements and Modelling), działającej w ramach programu naukowego EMEP (European Monitoring and Evaluation Programme) Konwencji ONZ w sprawie Transgranicznego Transportu Zanieczyszczeń Powietrza na Dalekie Odległości (UNECE LRTAP).
Spotkanie poświęcone było ocenie realizacji zadań TFMM zaplanowanych na lata 2024–2025 oraz przygotowaniu propozycji do nowego planu prac na lata 2026–2027. Tegoroczna edycja została przygotowana i poprowadzona przez Joannę Strużewską Kierownik Zakładu Modelowania Atmosfery i Klimatu IOŚ-PIB, współprzewodniczącą TFMM, wspólnie z Paolo Laj ze Światowej Organizacji Meteorologicznej (WMO).
W trakcie obrad Joanna Strużewska zaprezentowała wyniki analiz zespołu ZMAiK dotyczących transgranicznego transportu zanieczyszczeń powietrza do i z Polski. Prace te, zrealizowane na zlecenie Ministerstwa Klimatu i Środowiska, opierały się na wykorzystaniu zaawansowanego modelowania numerycznego z zastosowaniem modelu GEM-AQ.
Najnowszy raport European State of the Climate 2024 (ESOTC) opublikowany przez Copernicus Climate Change Service (C3S) i Światową Organizację Meteorologiczną (WMO) potwierdza – rok 2024 był najcieplejszym rokiem w historii pomiarów, zarówno w Europie, jak i na świecie.
📈 Blisko połowa kontynentu odnotowała rekordowo wysokie temperatury, a aż 85% Europy zostało sklasyfikowane jako „znacznie cieplejsze niż przeciętnie”. Równocześnie doszło do największych powodzi od 2013 roku, ekstremalnego stresu cieplnego i przyspieszonego topnienia lodowców – szczególnie w Skandynawii i na Svalbardzie.
💧 Zjawiska takie jak rekordowa liczba tropikalnych nocy, nasilone fale upałów (zwłaszcza w południowo-wschodniej Europie) oraz ekstremalne susze i powodzie wskazują na rosnącą niestabilność klimatyczną. Dane potwierdzają, że Europa ociepla się dwa razy szybciej niż globalna średnia.
🧊 Alarmujące są też informacje o stanie lodowców – wszystkie europejskie regiony odnotowały ich ubytek, a straty masy lodowców w Skandynawii i na Svalbardzie były najwyższe w historii.
🔎 Raport ESOTC 2024 to nie tylko diagnoza – to także wezwanie do działania. Pokazuje, jak krytyczne znaczenie ma adaptacja do zmieniającego się klimatu i rozwój odnawialnych źródeł energii. Cieszy fakt, że już ponad połowa europejskich miast posiada lokalne plany adaptacyjne, a energia odnawialna odpowiada za rekordowe 45% produkcji elektryczności w UE.
Temperatura: Rok 2024 był najcieplejszym w historii pomiarów dla Europy, z rekordowo wysokimi temperaturami na niemal połowie kontynentu.
Temperatura powierzchni morza (SST): W ujęciu rocznym temperatura powierzchni mórz w Europie osiągnęła najwyższy poziom w historii – o 0,7°C powyżej średniej. Dla Morza Śródziemnego wyniosła 1,2°C powyżej średniej.
Opady: Wystąpił wyraźny kontrast w opadach między wschodem a zachodem kontynentu. W Europie Zachodniej rok ten należał do dziesięciu najbardziej deszczowych w analizowanym okresie od 1950 r.
Powodzie: Europa doświadczyła najbardziej rozległych powodzi od 2013 roku. Prawie jedna trzecia sieci rzecznej przekroczyła przynajmniej próg „wysokiego” stanu wód. Burze i powodzie dotknęły około 413 000 osób, powodując śmierć co najmniej 335 osób.
Stres cieplny: Liczba dni z „silnym”, „bardzo silnym” i „ekstremalnym” stresem cieplnym była drugą najwyższą w historii. W 60% krajów Europy odnotowano więcej dni niż przeciętnie z co najmniej „silnym stresem cieplnym”.
Energia odnawialna: Udział energii odnawialnej w produkcji energii elektrycznej w Europie osiągnął rekordowy poziom 45% w 2024 roku.
Ekstremalne zimno: Powierzchnia lądowa Europy, która doświadczyła mniej niż trzech miesięcy (90 dni) z przymrozkami, była największa w historii – około 69% (średnia to 50%).
Stres zimny: Odnotowano rekordowo niską liczbę dni z „silnym stresem zimnym”.
Lodowce: Wszystkie regiony Europy odnotowały utratę masy lodowej; lodowce w Skandynawii i na Svalbardzie miały najwyższe wskaźniki utraty masy w historii.
Pożary: We wrześniu w Portugalii spłonęło ok. 110 000 ha (1 100 km²) w ciągu jednego tygodnia, co stanowi około jedną czwartą całkowitej rocznej powierzchni spalonej w Europie. Ocenia się, że pożary dotknęły około 42 000 osób.
Czynniki środowiskowe bardzo mocno wpływają na ludzkie zdrowie.
Copernicus Health Hub pokazuje w jaki sposób dane środowiskowe mogą poprawić zrozumienie wpływu środowiska w szczególności stanu atmosfery na zdrowie.
Duża część tej wiedzy dostarczana jest dzięki programom CAMS (Copernicus Atmosphere Monitoring Service) i C3S (Copernicus Climate Change Service).
ECMWF jako jednostka wdrażająca programy CAMS i C3S realizuje prace, dzięki którym jako społeczeństwo możemy podejmować bardziej odpowiedzialne decyzje w zakresie ochrony zdrowia przed zagrożeniami związanymi z obniżoną jakością powietrza i zmianami klimatu.
Te wdrożenia to m.in. interaktywny atlas klimatyczny
Zmiany klimatu prowadzą do częstszych i bardziej intensywnych ekstremalnych zjawisk pogodowych, takich jak fale upałów, huragany i pożary, które mogą pogarszać stan zdrowia poprzez zaostrzenie chorób przewlekłych i obciążenie systemów opieki zdrowotnej.
Ekstremalne upały mogą prowadzić do odwodnienia, stresu sercowo-naczyniowego i chorób związanych z upałem. Z kolei ekstremalne zimno może prowadzić do zgonów związanych z wychłodzeniem, szczególnie w regionach które do tej pory nie doświadczały ataków zimowej pogody.
Zła jakość powietrza jest poważnym problemem zdrowia publicznego. Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że zanieczyszczenie powietrza powoduje śmierć 7 milionów ludzi rocznie, w tym 500 000 przedwczesnych zgonów w Europie. Oddychanie zanieczyszczonym powietrzem, prowadzi do chorób układu oddechowego i sercowo-naczyniowego, szczególne ryzyka dotyczą osób starszych i dzieci.
Zanieczyszczenie powietrza pochodzi zarówno ze źródeł antropogenicznych, takich transport, produkcja energii i rolnictwo, jak i naturalnych, takich jak wulkany i pożary. Pożary, które stają się coraz bardziej powszechne z powodu zmieniającego się klimatu, emitują popiół i sadzę, dodatkowo pogarszając jakość powietrza. W miastach problemy z jakością powietrza są dodatkowo potęgowane przez gęstą zabudowę i duże zagęszczenie ludności.
Copernicus Health Hub to z jednej strony praktyczne podejście czyli produkty i aplikacje ale także możliwość samodzielnej eksploracji danych Copernicus pochodzących z serwisów
Analizując dane z lat 2016–2023 pochodzące z automatycznych stacji pomiarowych GIOŚ, można zauważyć związek między natężeniem ruchu drogowego a poziomem dwutlenku azotu (NO₂).
Średnie roczne poziomy NO₂ w Warszawie, Krakowie i Wrocławiu
Dla stacji zlokalizowanych w pobliżu ciągów komunikacyjnych widać wyraźny spadek w 2020 roku, związany z ograniczeniami pandemicznymi, oraz długoterminowy trend zmian. Największy spadek poziomu NO₂ odnotowano w 2020 roku, gdy pandemia COVID-19 spowodowała ograniczenie ruchu. W Warszawie i Krakowie wartości zmniejszyły się o około 10 µg/m³, a we Wrocławiu o 4 µg/m³, przy czym w tym ostatnim przypadku wpisywało się to w wcześniejszy trend spadkowy. Mimo że wartości godzinowe nie przekraczają progu alarmowego (200 µg/m³), ich utrzymujące się wysokie poziomy mają negatywny wpływ na jakość powietrza i zdrowie mieszkańców. Jednak obserwowane wartości regularnie przekraczały dopuszczalne poziomy w ujęciu całorocznym (średnia w roku kalendarzowym nie powinna być wyższa niż 40µg/m3).
Codzienne wahania poziomu NO₂ są wyraźnie skorelowane z natężeniem ruchu. Pierwszy wzrost następuje około godziny 4–5 rano i osiąga maksimum między 7:00 a 9:00. Po południu wartości ponownie rosną, osiągając szczyt w godzinach 19–21, często wyższy niż poranny.
Co ciekawe, pomimo podobnego poziomu ruchu w godzinach porannego i popołudniowego szczytu, wieczorem poziom NO₂ jest wyraźnie wyższy. Może to wynikać z efektu kumulacji, gdzie zanieczyszczenia nie są na bieżąco rozpraszane, co prowadzi do ich gromadzenia się w warstwie przyziemnej atmosfery.
Sezonowe różnice w poziomie NO₂
Porównując okresy letni i zimowy, w cieplejszych miesiącach maksymalne stężenia NO₂ mogą występować nawet o dwie godziny później niż zimą, co dobrze obrazuje wykres stężenia NO2 (µg/m3) dla Krakowa.
Z kolei w chłodniejszych miesiącach niższa wentylacja atmosferyczna oraz dodatkowe źródła emisji, takie jak ogrzewanie budynków, przyczyniają się do wyższych poziomów zanieczyszczeń.
Korelacja NO₂ z ruchem drogowym
W analizie z 2018 roku dla Wrocławia porównane zostały poziomy NO₂ w dwóch miejscach – przy ruchliwej arterii drogowej oraz na stacji tła miejskiego. Na wykresie różnicę tych wartości pokazuje niebieska linia (lewa skala w µg/m³), a natężenie ruchu oznaczone jest pomarańczowymi słupkami (prawa skala, liczba pojazdów). Wyniki wskazują na wyraźny związek między ruchem samochodowym a poziomem NO₂, choć momenty maksymalnych wartości nie zawsze pokrywają się idealnie. Mimo że liczba pojazdów jest podobna w porannym i popołudniowym szczycie, wieczorne stężenie NO₂ jest znacznie wyższe. Może to wynikać z kumulacji zanieczyszczeń – ciągły i intensywny ruch przez cały dzień powoduje ich stopniowe gromadzenie się w powietrzu, co prowadzi do najwyższych wartości dopiero w godzinach wieczornych.
Podobny efekt kumulacji NO2 zauważalny jest w przypadku analogicznej analizy danych z 2021 r. dla Warszawy.
Wnioski i możliwe rozwiązania
Zanieczyszczenie NO₂ jest szczególnie niebezpieczne w pobliżu arterii komunikacyjnych, gdzie mieszkańcy są najbardziej narażeni na jego wpływ. Ograniczenie emisji może przynieść wymierne korzyści dla zdrowia publicznego. Wprowadzenie niskoemisyjnego transportu, poprawa infrastruktury rowerowej oraz rozwój stref ograniczonego ruchu to kluczowe kroki w poprawie jakości powietrza w miastach.
Badania wykonane przez zespół ZMAiK zostały przeprowadzone w oparciu o dane pochodzące ze stacji Państwowego Monitoringu Środowiska GIOŚ,
Poniżej linki do szczegółowych informacji na temat wykorzystanych danych w wybranych lokalizacjach stacji pomiarowych:
