Nowa era w monitorowaniu jakości powietrza: Sentinel-4 rozpoczął misję nad Europą
1 lipca 2025 roku z kosmodromu Cape Canaveral wystartowała misja satelitarna MTG-S1 (Meteosat Trzeciej Generacji – Sounder) z umieszczonym na jej pokładzie instrumentem Sentinel-4. To pierwszy europejski instrument geostacjonarny przeznaczony wyłącznie do monitorowania jakości powietrza nad Europą. Urządzenie umożliwi prowadzenie obserwacji z rozdzielczością czasową na poziomie jednej godziny – co oznacza przełom w prognozowaniu i analizie zanieczyszczeń atmosferycznych.
Główne funkcje Sentinel-4A
Sentinel-4 to spektrometr działający w zakresie ultrafioletu (UV), światła widzialnego (VIS) i bliskiej podczerwieni (NIR). Zamontowany na satelicie MTG-S1, orbitującym 36 000 km nad Ziemią (na orbicie geostacjonarnej), będzie prowadził regularne, co godzinę, skanowanieatmosfery nad Europą i częścią Afryki Północnej.
źródło: esa.int
Obserwacje będą obejmować kluczowe składniki wpływające na jakość powietrza:
- Dwutlenek azotu (NO₂)
- Ozon troposferyczny (O₃)
- Dwutlenek siarki (SO₂)
- Formaldehyd (HCHO)
- Aerozole atmosferyczne
Co zmienia Sentinel-4A?
W porównaniu do istniejących satelitów (np. Sentinel-5P, który znajduje się na orbicie polarnej i dostarcza jedną obserwację Europy dziennie). Sentinel-4 umożliwia śledzenie dziennego cyklu zmian stężeń zanieczyszczeń – co jest kluczowe w kontekście prognozowania krótkoterminowego oraz monitorowania epizodów smogowych czy transportu zanieczyszczeń.
Dane z Sentinel-4 będą zasilać systemy prognoz Copernicus Atmosphere Monitoring Service (CAMS), poprawiając dokładność prognoz regionalnych i globalnych, m.in. przez lepsze warunki brzegowe i dokładniejszą inicjalizację modeli numerycznych.
źródło: esa.int
Znaczenie dla CAMS
Sentinel-4 wspiera realizację unijnych polityk, takich jak:
- Dyrektywa UE 2024/2881 o jakości powietrza
- Europejski plan działania na rzecz eliminacji zanieczyszczeń („Zero Pollution”)
- Dyrektywa NEC dotycząca redukcji emisji
Dzięki nowym danym CAMS może oferować:
✔ lepsze mapy jakości powietrza,
✔ skuteczniejsze narzędzia dla decydentów,
✔ nowe usługi związane z emisjami i zdrowiem publicznym.
„Sentinel-4 otwiera nowy rozdział w modelowaniu jakości powietrza – po raz pierwszy mamy możliwość śledzenia godzinowej zmienności zanieczyszczeń w czasie rzeczywistym. To kluczowe narzędzie nie tylko dla krajowych systemów prognoz, ale przede wszystkim dla międzynarodowej współpracy w zakresie oceny transportu transgranicznego zanieczyszczeń i szybszego reagowania na epizody smogowe.”
— prof. Jacek Kamiński, ZMAiK IOŚ-PIB
Model GEM-AQ, stosowany w IOŚ-PIB, jest częścią prognozy wiązkowej CAMS, a profesor Jacek Kamiński – autor modelu GEM-AQ z Zakładu Modelowania Atmosfery i Klimatu – jest od 2013 roku członkiem Mission Advisory Group dla Sentinel-4 przy ESA. Dzięki projektom prowadzonym przez prof. Kamińskiego, IOŚ-PIB jest gotowy do wykorzystania danych z Sentinel-4.
źródło: esa.int