Autor: Aneta Gienibor

Monitoring CAMS emisji z pożarów

Napisane przez Aneta Gienibor w dniu 11 lutego, 2026. Opublikowano w Aktualności, Emisje, Epizody napływowe, Jakość powietrza.

Początek roku przyniósł wyjątkowo intensywne pożary lasów na południowej półkuli. Dane Copernicus Atmosphere Monitoring Service (CAMS) pokazują silną aktywność pożarów oraz duże emisje dymu z pożarów w Australii, Chile i Argentynie.

Dzięki obserwacjom satelitarnym CAMS monitoruje pożary w czasie rzeczywistym.

Intensywne pożary na początku roku na półkuli południowej wystąpiły po bardzo aktywnych pożarach na półkuli północnej w 2025 r., które spowodowały najwyższe emisje w historii Europy i bardzo wysokie emisje w Kanadzie i Azji Południowo-Wschodniej.

Poszczególne najważniejsze epizody pożarów przedstawia animacja dla 2025 r.

Na przestrzeni lat w skali globalnej obserwuje się systematyczny spadek emisji pochodzących ze spalania biomasy (to przede wszystkim pożary naturalne i wypalanie związane z rolnictwem), w związku z rosnącą świadomością na temat sezonowego wypalania pól uprawnych, zwłaszcza w tropikalnych regionach Afryki i Azji.

*Roczne oszacowanie emisji węgla z pożarów (spalanie biomasy). Udział poszczególnych kontynentów*

W ujęciu globalnym w minionym roku odnotowano po raz kolejny obniżenie emisji ze spalania biomasy, jednakże zmiana klimatu i związane z nią susze wraz ze zmianami w sposobie użytkowania gruntów nadal sprzyjają okresowym, niezwykle intensywnym i niszczycielskim pożarom na całym świecie.

Przykładem takich zdarzeń są pożary w Australii na początku roku 2026, szczególnie w stanie Victoria, gdzie pojawiły się one po rekordowych upałach.

*Dzienna całkowita moc promieniowania w styczniu dla pożarów w Australii. Wybrane lata oraz wartość średnia 2003-2025 r.*

CAMS monitoruje emisje ze spalania biomasy na całym świecie na potrzeby systemu GFAS (Global Fire Assimilation System), który wykorzystuje dane satelitarne do wykrywania aktywnych pożarów. Na kolejnym etapie emisje wykorzystywane są w zintegrowanym systemie prognozowania ECMWF, dzięki któremu otrzymywane są i prezentowane w niniejszym materiałach graficznych oraz inne produkty CAMS, wspierające ocenę wpływu pożarów na atmosferę i zdrowie ludzi.

Dym z pożarów lasów ma wyraźny i bezpośredni wpływ na naszą atmosferę, wpływając na jej skład chemiczny i jakość powietrza, dlatego też monitorowanie spalania biomasy i emisji z pożarów lasów w czasie zbliżonym do rzeczywistego ma kluczowe znaczenie dla dokładnego modelowania i prognozowania składu atmosfery oraz pozostałych prognoz Europejskiego Centrum Prognoz Średnioterminowych (ECMWF), które jest podmiotem wdrażającym program Unii Europejskiej CAMS.

Więcej: https://atmosphere.copernicus.eu/southern-hemisphere-hit-intense-wildfires-during-january

Autorstwa JohanTheGhost - Photo by S/V Moonrise, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=553043

Inwersja termiczna w zimie i jej wpływ na jakość powietrza

Napisane przez Aneta Gienibor w dniu 21 stycznia, 2026. Opublikowano w Aktualności, Emisje, Jakość powietrza.

Inwersja termiczna (nazywana także inwersją temperaturową) to zjawisko, w którym temperatura powietrza zamiast spadać wraz z wysokością – rośnie. Jej kluczową cechą jest hamowanie pionowych ruchów powietrza, co prowadzi do ograniczenia mieszania się warstw przyziemnych z wyżej położonymi.

Analiza warunków atmosferycznych z dnia 21 stycznia 2026 r. wskazuje, że przy powierzchni ziemi występowała wyraźna inwersja radiacyjna. Tego typu inwersja tworzy się najczęściej podczas bezchmurnych i bezwietrznych nocy, gdy podłoże intensywnie wypromieniowuje ciepło do atmosfery i szybko się ochładza. Powietrze jako cała warstwa traci ciepło wolniej, dlatego bezpośrednio przy gruncie staje się chłodniejsze niż powietrze znajdujące się powyżej. Brak dopływu energii słonecznej dodatkowo wzmacnia ten efekt.

Tego dnia nad Polską występowała również inwersja osiadania, związana z obecnością rozległego wyżu atmosferycznego. Powstaje ona w wyniku powolnego opadania mas powietrza, które podczas zstępowania ulegają sprężaniu i ogrzewaniu.

Opisane zjawiska są wyraźnie widoczne na pionowym profilu temperatury z godzin nocnych. Temperatura osiąga minimum przy powierzchni ziemi, a następnie rośnie wraz z wysokością do poziomu kilkuset metrów, co jest charakterystyczne dla inwersji radiacyjnej. Powyżej tej warstwy temperatura ponownie spada, aż do wysokości około 1200 metrów, gdzie zaznacza się kolejny wzrost temperatury związany z inwersją osiadania w warunkach wyżowych.

Obecność wyżu atmosferycznego oznaczała nie tylko występowanie inwersji, lecz także bardzo słaby wiatr. Potwierdzają to dane przedstawione na wykresach – minimalne prędkości wiatru zaznaczone na chorągiewkach wiatrowych oraz niewielkie przemieszczenia balonu meteorologicznego, zobrazowane linią toru jego ruchu.

Sondaż aerologiczny wykonany 21.01.2026 w Legionowie – źródło: https://cmm.imgw.pl/?page_id=37470

Dla pełniejszego obrazu sytuacji warto zwrócić uwagę, że inwersja osiadania widoczna w profilu pionowym sprzyjała powstawaniu chmur warstwowych nad wschodnią częścią Polski. Zjawisko to jest dobrze widoczne na grafice satelitarnej EUMETSAT, gdzie rozległe zachmurzenie niskie układa się w obszarach objętych stabilną, wyżową masą powietrza.

Obraz satelitarny – źródło: https://view.eumetsat.int/productviewer?v=mtg_fd:rgb_truecolour

Jaki wpływ mają te warunki na jakość powietrza?

Zimowa aura oraz dominacja wyżów atmosferycznych sprzyjają nie tylko spadkom temperatury, lecz także epizodom podwyższonych stężeń zanieczyszczeń powietrza. Wynika to z jednoczesnego działania kilku czynników, które w ostatnich tygodniach występowały również w Polsce.

Kluczową rolę odgrywa inwersja termiczna, w której chłodne powietrze zalega przy powierzchni ziemi, a cieplejsze warstwy powietrza powyżej działają jak swoista „pokrywa”, ograniczając unoszenie się i rozpraszanie zanieczyszczeń. W takich warunkach substancje emitowane przy ziemi kumulują się w warstwie przyziemnej, bezpośrednio wpływając na jakość powietrza.

Istotnym czynnikiem jest również wzrost emisji związany z ogrzewaniem. Spadek temperatury prowadzi do zwiększonego zużycia paliw w sektorze komunalno-bytowym, co skutkuje wyższą emisją pyłów zawieszonych i innych zanieczyszczeń.

Dodatkowo, wyżowy typ pogody oznacza zwykle słaby wiatr lub jego brak, co uniemożliwia skuteczne rozpraszanie zanieczyszczeń. W efekcie pozostają one w rejonach źródeł emisji, prowadząc do lokalnych przekroczeń norm jakości powietrza.

Połączenie tych czynników – typowe dla zimowych warunków w Polsce – sprawia, że pomimo ogólnej poprawy jakości powietrza w skali roku, w sezonie zimowym nadal dochodzi do epizodów podwyższonych stężeń zanieczyszczeń. Ostatnie lata przyniosły częściej łagodniejsze zimy i niższe poziomy zanieczyszczeń, jednak obecna sytuacja pokazuje, że jakość powietrza zależy nie tylko od skali redukcji emisji, lecz także od naturalnych procesów atmosferycznych i warunków pogodowych.

Pogorszenie jakości powietrza znajduje odzwierciedlenie zarówno w pomiarach prowadzonych przez GIOŚ, jak i w dostępnych prognozach jakości powietrza ZMAiK IOŚ-PIB. W okresach niekorzystnych warunków meteorologicznych szczególnie istotne jest korzystanie z rzetelnych i sprawdzonych źródeł informacji.

https://ios.edu.pl/jakosc-powietrza/

Pomiary jakości powietrza – źródło: https://powietrze.gios.gov.pl/pjp/current

Spotkanie Użytkowników CAMS i C3S – agenda

Napisane przez Aneta Gienibor w dniu 15 października, 2025. Opublikowano w Aktualności.

W imieniu Zakładu Modelowania Atmosfery i Klimatu w IOŚ-PIB serdecznie zapraszamy do udziału w konferencji „Krajowy Program Współpracy COPERNICUS – Jakość Powietrza i Klimat”, która odbędzie się w dniach 22 – 23 października 2025 r. w siedzibie IOŚ-PIB w Warszawie przy ul. Słowiczej 32.

Pierwszy dzień poświęcony jest zagadnieniom zawiązanym z monitorowaniem i oceną jakości powietrza oraz wpływem zanieczyszczeń atmosferycznych na zdrowie i środowisko. W drugim dniu skoncentrujemy się na prognozowaniu i analizie zjawisk klimatycznych oraz zagadnieniach związanych z planami adaptacji.

REJESTRACJA

Udział w wydarzeniu jest bezpłatny

Kontakt: cams_ncp@ios.edu.pl

AGENDA
22 października – Jakość Powietrza

9:15 -9:45 – Rejestracja uczestników w formule stacjonarnej

9:45 -10:00

Powitanie uczestników

Sesja 1: Pomiary jakości powietrza

10:00-10:15	Zmiany w monitoringu jakości powietrza w związku z implementacją dyrektywy AAQD Magdalena Karnas (Główny Inspektorat Ochrony Środowiska)
10:15-10:30	Profilowanie jakości powietrza w troposferze i dolnej stratosferze z wykorzystaniem nowej sondy opartej na nisko-kosztowych czujnikach SPS-30 Michalina Broda (Uniwersytet Warszawski)
10:30 – 10:45	Badanie zmienności pionowej własności optycznych aerozolu z wykorzystaniem czujników zainstalowanych na PKiN w Warszawie Krzysztof Markowicz (Uniwersytet Warszawski)
10:45-11:00	Automatyczna detekcja alergennych ziaren pyłku z użyciem urządzenia Swisens Poleno Jupiter w latach 2024-2025, Wrocław Szymon Tomczyk (Uniwersytet Wrocławski)
11:00-11:45	Krajowy program współpracy CAMS NCP bis Zakład Modelowania Atmosfery i Klimatu (IOŚ-PIB) – Struktura projektu CAMS NCP bis – Joanna Strużewska – Downscaling i weryfikacja prognoz – Paweł Durka – Emisje – Grzegorz Jeleniewicz – Wykorzystanie danych krajowych Poland-AOD – Krzysztof Markowicz – Wpływ jakości powietrza na zdrowie (demonstrator) – Joanna Strużewska, Paulina Jagiełło – Wpływ promieniowania UV z CAMS na bezpieczny czas opalania (demonstrator) Agnieszka Czerwińska – Prognoza dla systemów fotowoltaicznych (demonstrator) – Aleksander Norowski – Plany szkoleń i szkoła letnia – Aleksandra Starzomska

11:45 – 12:15 Przerwa kawowa

Sesja 2: Modelowanie jakości powietrza

12:15 – 12:30	Udział źródeł i transport transgraniczny w Polsce w 2024 Aleksander Norowski (IOŚ-PIB)
12:30 – 12:45	Epizody napływu pyłu pustynnego – dane CAMS, detekcja i wykorzystanie praktyczne Maciej Jefimow (IOŚ-PIB)
12:45-13:00	Ocena dokładności wybranych systemów modelowania jakości powietrza w skali lokalnej: Trzy eksperymenty terenowe w obszarach o zróżnicowanej rzeźbie terenu Mateusz Rzeszutek (AGH)

Sesja 3: Pomiary satelitarne składu chemicznego atmosfery

13:00 – 13:15	Wkład EUMETSAT do satelitarnego monitorowania jakości powietrza i gazów cieplarnianych Dominika Leskow-Czyżewska (Eumetsat)
13:15 – 13:30	Repozytorium atmosferycznych danych satelitarnych CAMS NCP i analizy NH3 z instrumentu IIASI w projekcie CAMEO Karol Przeździecki (IOŚ-PIB)
13:30 – 13:45	Asymilacja danych satelitarnych w serwisie CAMS Joanna Strużewska (IOŚ-PIB)

13:45 – 14:45 przerwa obiadowa

Sesja 4: Scenariusze redukcji emisji

14:45 – 15:00	Wysokorozdzielcze scenariusze emisji na potrzeby Krajowego Programu Ochrony Powietrza z analizą możliwości wykorzystania narzędzi CAMS Agnieszka Bartocha (KOBiZE)
15:00-15:15	Wpływ jakości powietrza na zdrowie – wyniki projektu ReduCost Paweł Durka (IOŚ-PIB)
15:15-15:30	Wpływ redukcji zanieczyszczeń powietrza na zmiany w strumieniach promieniowania słonecznego w ostatnich dekadach Olga Zawadzka-Mańko, Szymon Kłapiński (Uniwersytet Warszawski)

15:30-17:00 Szkolenie danych CAMS/C3S (Edycja I)

23 października – Klimat

9:00 -9:30 – Rejestracja uczestników w formule stacjonarnej

9:30 -9:40

Powitanie uczestników

9:40-10:00	PL1GD-T: wysokorozdzielczy gridowy klimatologiczny zbiór danych temperatury dla obszaru Polski Adam Jaczewski (IMGW)
10:00-10:20	Ocena wpływu warunków meteorologicznych na stan zdrowotny lasów w Polsce, na podstawie danych z reanalizy ERA5 i wskaźników spektralnych MODIS Kinga Kulesza (IOŚ-PIB)
10:20-10:40	Detekcja i współwystępowanie zjawisk ekstremalnych na podstawie reanaliz C3S Karol Przeździecki, Maria Kłeczek (IOŚ-PIB)
10:40 – 11:00	Miejskie Wyspy Ciepła z perspektywy satelitarnej – analiza, monitoring i wsparcie działań adaptacyjnych Radosław Gurdak (Polska Agencja Kosmiczna)
11:00-11:20	Projekt Climate_CRICES: dane w służbie planowania adaptacji Anna Uciechowska-Grakowicz (Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu)

11:20 – 11:50 Przerwa kawowa

11:50-12:10	Prognozy sezonowe C3S – weryfikacja dla obszaru Polski i koncepcja udostępniania Maciej Jefimow (IOŚ-PIB)
12:10-12:30	Ryzyko klimatyczne – scenariusze klimatyczne w sektorze ubezpieczeń Michał Krzemiński (Milliman)
12:30-12:50	Projekcje klimatyczne w XXI od Klimada2.0 do Klimada3.0 Joanna Strużewska (IOŚ-PIB)
12:50-13:10	Regionalne Plany Adaptacji Małgorzata Hajto (IOŚ-PIB)
13:10-13:30	Destination Earth Data Lake – Jeden punkt dostępu, dziesiątki źródeł, setki kolekcji danych Patryk Grzybowski (CloudFerro S.A.)

13:30-13:45 Podsumowanie konferencji

13:45-14:45 przerwa obiadowa

15:00-16:30 Szkolenie danych CAMS/C3S (Edycja II)

Serdecznie zapraszamy do udziału oraz rozpowszechnienia informacji o wydarzeniu!

Zapraszamy na Spotkanie Użytkowników CAMS i C3S

Napisane przez Aneta Gienibor w dniu 16 września, 2025. Opublikowano w Aktualności.

🔹 22 października – Jakość powietrza

Obszary tematyczne:

Modelowanie i pomiary składu chemicznego atmosfery (z uwzględnieniem zanieczyszczeń gazowych, pyłowych i pyłków roślin)
Obserwacje satelitarne atmosfery, detekcja obszarów źródłowych, źródła emisji
Zdrowotne skutki zanieczyszczenia powietrza

🔹 23 października – Zmiany klimatu i ryzyko klimatyczne

Obszary tematyczne:

Prognozy sezonowe
Zjawiska ekstremalne
Ocena ryzyka klimatycznego
Projekcje klimatyczne i plany adaptacji

REJESTRACJA

Zapraszamy do podzielenia się Państwa doświadczeniami w ramach zaproponowanych tematów i zgłoszenia prezentacji (preferowane wystąpienia stacjonarnie).

Planujemy również̇ popołudniowe sesje posterowe z myślą̨ o doktorantach i młodych naukowcach oraz krótkie szkolenie korzystania z repozytoriów danych CAMS i C3S.

Udział w wydarzeniu jest bezpłatny

Kontakt: cams_ncp@ios.edu.pl

Publikacja naukowa – Zmiany jakości powietrza w Polsce w 2020 roku – wpływ pandemii COVID-19

Napisane przez Aneta Gienibor w dniu 15 września, 2025. Opublikowano w Aktualności.

W czasopiśmie Environmental Sciences Europe ukazała najnowsza publikacja Zakładu Modelowania Atmosfery i Klimatu z IOŚ-PIB: „Changes in air quality in Poland in 2020 in the context of the COVID-19 pandemic: spatial and seasonal analysis”. Artykuł jest dostępny w formule open access i można się z nim zapoznać pod tym linkiem: https://enveurope.springeropen.com/articles/10.1186/s12302-025-01149-y

W pracy przedstawiono szczegółową analizę jakości powietrza w Polsce w 2020 roku, czyli w okresie, gdy pandemia COVID-19 w istotny sposób wpłynęła na funkcjonowanie gospodarki oraz mobilność społeczeństwa. Celem pracy badawczej było uchwycenie, w jakim stopniu ograniczenia związane z lockdownem przełożyły się na zmiany stężeń zanieczyszczeń powietrza. W badaniach wykorzystano dane z sieci pomiarowej Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska i przeanalizowano sezonowe oraz przestrzenne różnice w stężeniach pyłów zawieszonych PM10 i PM2.5, dwutlenku azotu oraz benzo(a)pirenu, porównując je z wynikami z roku 2019.

Uzyskane wyniki pokazują, że najbardziej wyraźne i jednoznaczne zmiany dotyczyły dwutlenku azotu, którego stężenia znacząco spadły w dużych miastach, szczególnie w okresach obowiązywania ścisłych ograniczeń w ruchu drogowym. W przypadku pyłów zawieszonych również obserwowano obniżenia stężeń, jednak ich skala była bardziej zróżnicowana, a sam efekt w dużej mierze zależał od warunków meteorologicznych i struktury lokalnych emisji. Analiza benzo(a)pirenu nie pozwoliła z kolei na wskazanie jednoznacznego trendu, co wynika z faktu, że w Polsce jego głównym źródłem pozostaje indywidualne ogrzewanie budynków, niezależne od ograniczeń pandemicznych.

Rozkład przestrzenny różnic stężeń dwutlenku azotu pomiędzy rokiem 2020 a 2019; panel lewy – różnica stężeń średniorocznych, panel prawy – różnica stężeń w II kwartale (źródło danych: Państwowy Monitoring Środowiska – Główny Inspektorat Ochrony Środowiska. Opracowanie: IOŚ-PIB)

Szczególnie interesujące okazały się różnice przestrzenne. W południowej Polsce, gdzie emisje komunikacyjne i przemysłowe odgrywają dużą rolę, spadki były bardziej widoczne, podczas gdy w niektórych regionach, takich jak północno-wschodnia część kraju, obserwowano lokalne wzrosty lub brak wyraźnych zmian. Tego rodzaju kontrasty podkreślają złożoność zjawiska i pokazują, że poprawa jakości powietrza w czasie pandemii nie była procesem jednolitym.

Podsumowując, pandemia COVID-19 uwidoczniła, jak silnie jakość powietrza reaguje na zmniejszenie aktywności transportowej i częściowo gospodarczej. Jednocześnie wyniki badania wskazują, że trwała poprawa wymaga systemowych działań ograniczających emisje, które będą skuteczne niezależnie od wyjątkowych sytuacji takich jak lockdown. Wyniki pracy ZMAiK stanowią bazę do dalszych badań oraz mogą zostać wykorzystane w dyskusjach na temat polityki środowiskowej i działań na rzecz poprawy jakości powietrza w Polsce.

🌍 Webinarium z okazji Międzynarodowego Dnia Czystego Powietrza dla Błękitnego Nieba 2025

Napisane przez Aneta Gienibor w dniu 3 września, 2025. Opublikowano w Aktualności.

Serdecznie zapraszamy do udziału w wyjątkowym webinarium organizowanym przez Koalicję na rzecz Klimatu i Czystego Powietrza (CCAC) z okazji Międzynarodowego Dnia Czystego Powietrza dla Błękitnego Nieba 2025.

📅 Termin: 8 września 2025 r.
🕒 Godzina: 15:30 CEST

Wydarzenie pod hasłem „Przyspieszenie działań na rzecz czystego powietrza” będzie okazją do poznania nowych narzędzi i zasobów wiedzy, które zostały zaprezentowane podczas konferencji Tools For 2025 and Beyond. Ich celem jest wsparcie menedżerów ds. jakości powietrza na całym świecie w podejmowaniu skutecznych działań.

Dodatkowo EKG ONZ uruchomi nowy program e-learningowy poświęcony monitorowaniu skutków zanieczyszczenia powietrza zgodnie z Konwencją.

👉 Rejestracja dostępna jest za pośrednictwem strony internetowej wydarzenia.

https://www.ccacoalition.org/events/accelerating-clean-air-action-new-tools-2025-and-beyond

Zachęcamy do udziału!

9. Zgromadzenie Ogólne CAMS – rejestracja wciąż otwarta!

Napisane przez Aneta Gienibor w dniu 25 sierpnia, 2025. Opublikowano w Aktualności.

Zapraszamy na 9. Zgromadzenie Ogólne CAMS!

W dniach 3-5 września 2025 r. w Pradze odbędzie się 9. Zgromadzenie Ogólne Copernicus Atmosphere Monitoring Service (CAMS). Wydarzenie poświęcone będzie zagadnieniom związanym z obserwacją atmosfery, jakością powietrza oraz emisjami.

Spotkanie w formule hybrydowej obejmuje sesje plenarne, dyskusje przekrojowe, wydarzenia towarzyszące oraz liczne możliwości nawiązywania kontaktów. Udział wezmą przedstawiciele wiodących instytutów badawczych i organizacji partnerskich programu Copernicus.

Korzyści z udziału:

Dostęp do aktualnych badań dotyczących monitorowania atmosfery, jakości powietrza i prognoz emisji.
Udział w merytorycznych dyskusjach z udziałem międzynarodowych ekspertów.
Możliwość śledzenia plenarnych wystąpień także w formule online.

Najważniejsze informacje:

Udział w wydarzeniu jest bezpłatny i otwarty dla wszystkich zainteresowanych tematyką CAMS.
Rejestracja na udział stacjonarny w Pradze możliwa jest do 29 sierpnia 2025 r. (EOB).
Po tym terminie nadal będzie możliwa rejestracja na transmisję sesji plenarnych online.

Rejestracja przebiega przez stronę wydarzenia:
https://events.ecmwf.int/event/448/registrations/305/

Sentinel-5A: globalne spojrzenie w atmosferę – kolejny krok milowy monitoringu powietrza

Napisane przez Aneta Gienibor w dniu 12 sierpnia, 2025. Opublikowano w Aktualności, Emisje, Gazy cieplarniane, Jakość powietrza, Promieniowanie UV i ozon, Skład atmosfery z satelity.

12 sierpnia 2025 roku na orbitę zostanie wyniesiony satelita MEteop-SG Satelite A1 z zespołem instrumentów Sentinel-5A na pokładzie. Jest to kluczowy element programu Copernicus. Instrument UVNS (Ultraviolet, Visible, Near and Shortwave Infrared Spectrometer) umożliwi globalne, codzienne pomiary składu atmosfery z rozdzielczością około 7 km. Zakres pomiarów obejmie m.in. dwutlenek azotu (NO₂), ozon (O₃), dwutlenek siarki (SO₂), tlenek węgla (CO), metan (CH₄), formaldehyd (HCHO), związki CHOCHO, aerozole i chmury.

Satelita MetOp-SG A1 z zespołem instrumentów Sentinel-5A na pokładzie będzie okrążał Ziemię po orbicie polarnej, dostarczając pełną globalną pokrywę danych w ciągu 24 godzin. Sentinel-5A będzie współpracować z geostacjonarnym Sentinel-4A, zapewniając połączenie częstych obserwacji nad Europą z globalnym zasięgiem pomiarów.

Wizualizacja satelity MetOp-SG A1 z instrumentem Sentinel-5A na tle Ziemi (żródło: ESA/EUMETSAT).

Zaawansowane narzędzie do badania atmosfery

Sercem zespołu instrumentów Sentinel-5A jest instrument UVNS (Ultraviolet, Visible, Near and Shortwave Infrared Spectrometer). Spektrometr ten pracuje w zakresie od ultrafioletu po krótką podczerwień (270–2385 nm) i pozwala na jednoczesne monitorowanie szeregu gazów i cząstek atmosferycznych, w tym:

dwutlenku azotu (NO₂),
ozonu (O₃),
dwutlenku siarki (SO₂),
tlenku węgla (CO),
metanu (CH₄),
formaldehydu (HCHO),
innych związków organicznych oraz aerozoli i chmur.

Rozdzielczość przestrzenna pomiarów wynosi około 7 km, a szerokość pasa obserwacji — 2670 km. Dzięki temu Sentinel-5A będzie w stanie uzyskać pełne globalne pokrycie pomiarami w ciągu 24 godzin.

Dane misji trafią do Copernicus Atmosphere Monitoring Service (CAMS) oraz Copernicus Climate Change Service (C3S), wspierając prognozowanie jakości powietrza, monitorowanie emisji, analizy klimatyczne i polityki środowiskowe. Start misji jest planowany na 12 sierpnia 2025 r. z Gujany Francuskiej.

Więcej informacji na stronie Europejskiej Agencji Kosmicznej:

https://www.esa.int/Applications/Observing_the_Earth/Meteorological_missions/MetOp_Second_Generation/Watch_MetOp-SG-A1_and_Sentinel-5_launch

transmisja zaczie się 13.08 o godzinie 1:50 CEST. Start rakiety Ariane 6 z Europejskiego kosmodromu w Kourou w Gujanie Francuskiej, planowany jest 02:37 CEST (12 sierpnia o 21:37 czasu lokalnego w Kourou)

https://www.esa.int/ESA_Multimedia/ESA_Web_TV

Najbardziej zanieczyszczone miasta świata – 2024/2025

Napisane przez Aneta Gienibor w dniu 25 lipca, 2025. Opublikowano w Aktualności, Emisje, Gazy cieplarniane, Jakość powietrza, Promieniowanie UV i ozon, Skład atmosfery z satelity.

Z roku na rok jakość powietrza w wielu miastach na świecie dramatycznie się pogarsza. Najnowsze raporty pokazują, że aż 83 z 100 najbardziej zanieczyszczonych miast świata znajduje się w samych Indiach. Problem ten nie dotyczy jednak tylko jednego kraju – smog i pyły zawieszone stały się globalnym zagrożeniem, szczególnie w dużych, szybko rozwijających się miastach.

Byrnihat – lider rankingu smogu

Najgorszą jakość powietrza w 2024 roku zanotowano w indyjskim Byrnihat. Średnie roczne stężenie pyłu PM2.5 wynosiło tam aż 128 µg/m³. Dla porównania, zalecany przez WHO bezpieczny poziom to 5 µg/m³. Taki wynik oznacza, że mieszkańcy tego miasta oddychają powietrzem 25 razy bardziej zanieczyszczonym, niż powinno.

Powód? Intensywne spalanie biomasy i węgla, emisje przemysłowe i niemal brak skutecznych regulacji ochrony środowiska.

Delhi – stolica w smogu

Delhi, największe miasto w Indiach, od lat zmaga się z zatrważającym poziomem zanieczyszczeń. Średni poziom PM2.5 przekracza tu 108 µg/m³, a jesienią i zimą – w sezonie tzw. „duszącej mgły” – smog osiąga rekordowe stężenia. Wiele szkół zostaje wtedy zamykanych, a mieszkańcy zaleca się, by nie wychodzili z domów bez masek ochronnych.

Lahore i Dhaka – problem rozciąga się dalej

W Pakistanie miasto Lahore regularnie znajduje się w światowej czołówce pod względem zanieczyszczenia powietrza. Poziom PM2.5 sięga tam nawet 150 µg/m³. Gęsty smog ogranicza widoczność, utrudnia oddychanie i wpływa na zdrowie milionów ludzi.

Równie poważny problem ma stolica Bangladeszu – Dhaka, gdzie średnie stężenie pyłu wynosi około 73 µg/m³. Do głównych źródeł należą ruch uliczny, przemysł i spalanie odpadów.

Dlaczego powietrze jest tak zanieczyszczone?

Zanieczyszczenia powietrza to głównie skutek:

spalania węgla, ropy, drewna i odpadów (np. na polach rolnych),
emisji przemysłowych i samochodowych,
braku zieleni i przewietrzania miast,
oraz słabej polityki środowiskowej i niskiego poziomu kontroli emisji.

Skutki zdrowotne

Zanieczyszczone powietrze może prowadzić do poważnych chorób, takich jak:

astma, przewlekłe zapalenie oskrzeli,
choroby układu krążenia i oddechowego,
nowotwory,
u dzieci – opóźnienia rozwoju płuc i problemy z koncentracją.

Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że każdego roku ponad 7 milionów ludzi na świecie umiera przedwcześnie z powodu zanieczyszczenia powietrza.

Czy coś się zmienia?

Niektóre kraje próbują walczyć z problemem. Indie wdrażają normy emisji BSVI, ograniczają ruch pojazdów w miastach, a w takich miejscach jak Delhi wprowadzono programy ograniczające spalanie śmieci i pylenie z placów budowy.

Wietnam planuje, że do 2030 roku wszystkie taksówki w Hanoi będą elektryczne. Jednak wciąż są to działania punktowe, a problem pozostaje globalny.

Co można zrobić?

Choć jako jednostki nie rozwiążemy problemu globalnego, możemy chronić siebie i zwiększać świadomość:

śledź codzienne wskaźniki AQI w swojej okolicy,
ograniczaj spacery i aktywność fizyczną przy złej jakości powietrza,
używaj masek z filtrem (np. FFP2),
wspieraj lokalne działania na rzecz zieleni i czystego transportu,
w domu – korzystaj z oczyszczaczy powietrza.

Podsumowanie

Zanieczyszczenie powietrza to problem, który dotyka milionów ludzi na całym świecie. Miasta takie jak Byrnihat, Delhi czy Lahore są tylko najbardziej widocznym przykładem. Bez radykalnych działań na poziomie lokalnym i międzynarodowym, sytuacja będzie się pogarszać. Dobrze poinformowani mieszkańcy to pierwszy krok do zmiany.

Chcesz porównać te dane z sytuacją w Polsce? Sprawdź naszą mapę jakości powietrza i zobacz, jak wygląda Twój region dziś.

Prognoza jakości powietrza

Nowy raport CAMS 2024: Jakość powietrza w Europie

Napisane przez Aneta Gienibor w dniu 21 lipca, 2025. Opublikowano w Aktualności, Emisje, Gazy cieplarniane, Jakość powietrza, Promieniowanie UV i ozon, Skład atmosfery z satelity.

Copernicus Atmosphere Monitoring Service (CAMS) opublikował 10. doroczny raport oceniający jakość powietrza w Europie, zawierający dane za rok 2024. Tegoroczna edycja została przygotowana w nowej szacie graficznej, z myślą o lepszym przekazie kluczowych informacji dla użytkowników polityki środowiskowej, ekspertów oraz opinii publicznej.

Raport CAMS oparty jest na połączeniu nowoczesnego modelowania jakości powietrza i danych pomiarowych dostarczanych przez państwa członkowskie UE. Zawiera kompleksowe zestawienie głównych wskaźników jakości powietrza (O₃, NO₂, PM10, PM2.5) oraz analizę najważniejszych epizodów smogowych w 2024 roku, ich źródeł i mechanizmów powstawania.

link do strony źródłowej raportu

Najważniejsze wnioski z raportu CAMS 2024:

Spadek stężeń NO₂ – kontynuacja trendu spadkowego od 2013 r., szczególnie widoczna w Europie Zachodniej.
Niższe poziomy PM10 i PM2.5 – dzięki sprzyjającym warunkom meteorologicznym (mokre i ciepłe zimy) oraz ograniczeniom emisji z ogrzewania indywidualnego.
Epizody ozonowe – największe przekroczenia wartości docelowych w lipcu i sierpniu, głównie w Europie Wschodniej.
Zanieczyszczenia transgraniczne – epizody pyłu saharyjskiego i transportu PM2.5 przez granice państw były nadal istotnym zjawiskiem.
Wyjątkowe zjawiska naturalne – takie jak rekordowe pożary w Portugalii we wrześniu czy dwie duże fale pyłu znad Sahary w styczniu i marcu/kwietniu.

1. Przekroczenia rocznych norm dla NO₂ (μg/m³)

*Obszary w Europie przekraczające roczne dopuszczalne stężenie NO₂ w 2024 r. – stara norma 40 μg/m³ i nowa 20 μg/m³*

Mimo ogólnego spadku stężeń NO₂, przekroczenia nadal występowały w gęsto zaludnionych i uprzemysłowionych regionach.

2. Liczba dni z przekroczeniami PM10 i PM2.5

*Liczba dni w 2024 r. z przekroczeniem dobowych wartości granicznych dla PM10 i PM2.5*

Przeważająca część Europy spełniała normy, choć występują lokalne przekroczenia – głównie w sezonie grzewczym –w Europie Środkowej i Wschodniej. Zmniejszony popyt na ogrzewanie i korzystne warunki pogodowe pomogły ograniczyć epizody pyłowe.

3. Pył saharyjski – skład chemiczny PM10 w Maladze

*Udział różnych składników chemicznych w PM10 podczas epizodu saharyjskiego w Maladze (15 – 8 stycznia)*

W styczniu 2024 wystąpił jeden z największych epizodów transportu pyłu saharyjskiego, obejmujący znaczne obszary Europy Środkowej. Odnotowano rekordową liczbę dni z przekroczeniem normy PM10.

4. Wkład krajów do stężeń PM2.5 w Paryżu

*Udział krajów w stężeniu PM2.5 w Paryżu podczas epizodu w styczniu 2024 r.*

Emisje lokalne z Francji odpowiadały za 42% zanieczyszczeń, ale znaczący udział miały też Niemcy, Belgia i Polska. Potwierdza to transgraniczny charakter epizodów PM2.5.

5. Sektorowy udział w epizodzie ozonowym – Amsterdam

*Udział sektorów emisji w stężeniach ozonu w Amsterdamie (20 lipca 2024 r.)*

Największy wpływ miały emisje z transportu drogowego i przemysłu. Długotrwała obecność ozonu w atmosferze sprawia, że nawet odległe źródła mogą przyczyniać się do lokalnych przekroczeń.

6. Kalendarium głównych epizodów zanieczyszczeń (2024)

*Najważniejsze epizody smogowe w Europie w 2024 r. – kalendarium i zasięg*

Wykres przedstawia siedem głównych epizodów zanieczyszczeń, ich daty, typ (pył, ozon, PM2.5) oraz zakres przestrzenny.