Archiwa Tematy - Krajowy program współpracy - Serwis Monitoringu Atmosfery Copernicus

Sentinel-5A: globalne spojrzenie w atmosferę – kolejny krok milowy monitoringu powietrza

Napisane przez Aneta Gienibor w dniu 12 sierpnia, 2025. Opublikowano w Aktualności, Emisje, Gazy cieplarniane, Jakość powietrza, Promieniowanie UV i ozon, Skład atmosfery z satelity.

12 sierpnia 2025 roku na orbitę zostanie wyniesiony satelita MEteop-SG Satelite A1 z zespołem instrumentów Sentinel-5A na pokładzie. Jest to kluczowy element programu Copernicus. Instrument UVNS (Ultraviolet, Visible, Near and Shortwave Infrared Spectrometer) umożliwi globalne, codzienne pomiary składu atmosfery z rozdzielczością około 7 km. Zakres pomiarów obejmie m.in. dwutlenek azotu (NO₂), ozon (O₃), dwutlenek siarki (SO₂), tlenek węgla (CO), metan (CH₄), formaldehyd (HCHO), związki CHOCHO, aerozole i chmury.

Satelita MetOp-SG A1 z zespołem instrumentów Sentinel-5A na pokładzie będzie okrążał Ziemię po orbicie polarnej, dostarczając pełną globalną pokrywę danych w ciągu 24 godzin. Sentinel-5A będzie współpracować z geostacjonarnym Sentinel-4A, zapewniając połączenie częstych obserwacji nad Europą z globalnym zasięgiem pomiarów.

Wizualizacja satelity MetOp-SG A1 z instrumentem Sentinel-5A na tle Ziemi (żródło: ESA/EUMETSAT).

Zaawansowane narzędzie do badania atmosfery

Sercem zespołu instrumentów Sentinel-5A jest instrument UVNS (Ultraviolet, Visible, Near and Shortwave Infrared Spectrometer). Spektrometr ten pracuje w zakresie od ultrafioletu po krótką podczerwień (270–2385 nm) i pozwala na jednoczesne monitorowanie szeregu gazów i cząstek atmosferycznych, w tym:

dwutlenku azotu (NO₂),
ozonu (O₃),
dwutlenku siarki (SO₂),
tlenku węgla (CO),
metanu (CH₄),
formaldehydu (HCHO),
innych związków organicznych oraz aerozoli i chmur.

Rozdzielczość przestrzenna pomiarów wynosi około 7 km, a szerokość pasa obserwacji — 2670 km. Dzięki temu Sentinel-5A będzie w stanie uzyskać pełne globalne pokrycie pomiarami w ciągu 24 godzin.

Dane misji trafią do Copernicus Atmosphere Monitoring Service (CAMS) oraz Copernicus Climate Change Service (C3S), wspierając prognozowanie jakości powietrza, monitorowanie emisji, analizy klimatyczne i polityki środowiskowe. Start misji jest planowany na 12 sierpnia 2025 r. z Gujany Francuskiej.

Więcej informacji na stronie Europejskiej Agencji Kosmicznej:

https://www.esa.int/Applications/Observing_the_Earth/Meteorological_missions/MetOp_Second_Generation/Watch_MetOp-SG-A1_and_Sentinel-5_launch

transmisja zaczie się 13.08 o godzinie 1:50 CEST. Start rakiety Ariane 6 z Europejskiego kosmodromu w Kourou w Gujanie Francuskiej, planowany jest 02:37 CEST (12 sierpnia o 21:37 czasu lokalnego w Kourou)

https://www.esa.int/ESA_Multimedia/ESA_Web_TV

Najbardziej zanieczyszczone miasta świata – 2024/2025

Napisane przez Aneta Gienibor w dniu 25 lipca, 2025. Opublikowano w Aktualności, Emisje, Gazy cieplarniane, Jakość powietrza, Promieniowanie UV i ozon, Skład atmosfery z satelity.

Z roku na rok jakość powietrza w wielu miastach na świecie dramatycznie się pogarsza. Najnowsze raporty pokazują, że aż 83 z 100 najbardziej zanieczyszczonych miast świata znajduje się w samych Indiach. Problem ten nie dotyczy jednak tylko jednego kraju – smog i pyły zawieszone stały się globalnym zagrożeniem, szczególnie w dużych, szybko rozwijających się miastach.

Byrnihat – lider rankingu smogu

Najgorszą jakość powietrza w 2024 roku zanotowano w indyjskim Byrnihat. Średnie roczne stężenie pyłu PM2.5 wynosiło tam aż 128 µg/m³. Dla porównania, zalecany przez WHO bezpieczny poziom to 5 µg/m³. Taki wynik oznacza, że mieszkańcy tego miasta oddychają powietrzem 25 razy bardziej zanieczyszczonym, niż powinno.

Powód? Intensywne spalanie biomasy i węgla, emisje przemysłowe i niemal brak skutecznych regulacji ochrony środowiska.

Delhi – stolica w smogu

Delhi, największe miasto w Indiach, od lat zmaga się z zatrważającym poziomem zanieczyszczeń. Średni poziom PM2.5 przekracza tu 108 µg/m³, a jesienią i zimą – w sezonie tzw. „duszącej mgły” – smog osiąga rekordowe stężenia. Wiele szkół zostaje wtedy zamykanych, a mieszkańcy zaleca się, by nie wychodzili z domów bez masek ochronnych.

Lahore i Dhaka – problem rozciąga się dalej

W Pakistanie miasto Lahore regularnie znajduje się w światowej czołówce pod względem zanieczyszczenia powietrza. Poziom PM2.5 sięga tam nawet 150 µg/m³. Gęsty smog ogranicza widoczność, utrudnia oddychanie i wpływa na zdrowie milionów ludzi.

Równie poważny problem ma stolica Bangladeszu – Dhaka, gdzie średnie stężenie pyłu wynosi około 73 µg/m³. Do głównych źródeł należą ruch uliczny, przemysł i spalanie odpadów.

Dlaczego powietrze jest tak zanieczyszczone?

Zanieczyszczenia powietrza to głównie skutek:

spalania węgla, ropy, drewna i odpadów (np. na polach rolnych),
emisji przemysłowych i samochodowych,
braku zieleni i przewietrzania miast,
oraz słabej polityki środowiskowej i niskiego poziomu kontroli emisji.

Skutki zdrowotne

Zanieczyszczone powietrze może prowadzić do poważnych chorób, takich jak:

astma, przewlekłe zapalenie oskrzeli,
choroby układu krążenia i oddechowego,
nowotwory,
u dzieci – opóźnienia rozwoju płuc i problemy z koncentracją.

Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że każdego roku ponad 7 milionów ludzi na świecie umiera przedwcześnie z powodu zanieczyszczenia powietrza.

Czy coś się zmienia?

Niektóre kraje próbują walczyć z problemem. Indie wdrażają normy emisji BSVI, ograniczają ruch pojazdów w miastach, a w takich miejscach jak Delhi wprowadzono programy ograniczające spalanie śmieci i pylenie z placów budowy.

Wietnam planuje, że do 2030 roku wszystkie taksówki w Hanoi będą elektryczne. Jednak wciąż są to działania punktowe, a problem pozostaje globalny.

Co można zrobić?

Choć jako jednostki nie rozwiążemy problemu globalnego, możemy chronić siebie i zwiększać świadomość:

śledź codzienne wskaźniki AQI w swojej okolicy,
ograniczaj spacery i aktywność fizyczną przy złej jakości powietrza,
używaj masek z filtrem (np. FFP2),
wspieraj lokalne działania na rzecz zieleni i czystego transportu,
w domu – korzystaj z oczyszczaczy powietrza.

Podsumowanie

Zanieczyszczenie powietrza to problem, który dotyka milionów ludzi na całym świecie. Miasta takie jak Byrnihat, Delhi czy Lahore są tylko najbardziej widocznym przykładem. Bez radykalnych działań na poziomie lokalnym i międzynarodowym, sytuacja będzie się pogarszać. Dobrze poinformowani mieszkańcy to pierwszy krok do zmiany.

Chcesz porównać te dane z sytuacją w Polsce? Sprawdź naszą mapę jakości powietrza i zobacz, jak wygląda Twój region dziś.

Prognoza jakości powietrza

Nowy raport CAMS 2024: Jakość powietrza w Europie

Napisane przez Aneta Gienibor w dniu 21 lipca, 2025. Opublikowano w Aktualności, Emisje, Gazy cieplarniane, Jakość powietrza, Promieniowanie UV i ozon, Skład atmosfery z satelity.

Copernicus Atmosphere Monitoring Service (CAMS) opublikował 10. doroczny raport oceniający jakość powietrza w Europie, zawierający dane za rok 2024. Tegoroczna edycja została przygotowana w nowej szacie graficznej, z myślą o lepszym przekazie kluczowych informacji dla użytkowników polityki środowiskowej, ekspertów oraz opinii publicznej.

Raport CAMS oparty jest na połączeniu nowoczesnego modelowania jakości powietrza i danych pomiarowych dostarczanych przez państwa członkowskie UE. Zawiera kompleksowe zestawienie głównych wskaźników jakości powietrza (O₃, NO₂, PM10, PM2.5) oraz analizę najważniejszych epizodów smogowych w 2024 roku, ich źródeł i mechanizmów powstawania.

link do strony źródłowej raportu

Najważniejsze wnioski z raportu CAMS 2024:

Spadek stężeń NO₂ – kontynuacja trendu spadkowego od 2013 r., szczególnie widoczna w Europie Zachodniej.
Niższe poziomy PM10 i PM2.5 – dzięki sprzyjającym warunkom meteorologicznym (mokre i ciepłe zimy) oraz ograniczeniom emisji z ogrzewania indywidualnego.
Epizody ozonowe – największe przekroczenia wartości docelowych w lipcu i sierpniu, głównie w Europie Wschodniej.
Zanieczyszczenia transgraniczne – epizody pyłu saharyjskiego i transportu PM2.5 przez granice państw były nadal istotnym zjawiskiem.
Wyjątkowe zjawiska naturalne – takie jak rekordowe pożary w Portugalii we wrześniu czy dwie duże fale pyłu znad Sahary w styczniu i marcu/kwietniu.

1. Przekroczenia rocznych norm dla NO₂ (μg/m³)

*Obszary w Europie przekraczające roczne dopuszczalne stężenie NO₂ w 2024 r. – stara norma 40 μg/m³ i nowa 20 μg/m³*

Mimo ogólnego spadku stężeń NO₂, przekroczenia nadal występowały w gęsto zaludnionych i uprzemysłowionych regionach.

2. Liczba dni z przekroczeniami PM10 i PM2.5

*Liczba dni w 2024 r. z przekroczeniem dobowych wartości granicznych dla PM10 i PM2.5*

Przeważająca część Europy spełniała normy, choć występują lokalne przekroczenia – głównie w sezonie grzewczym –w Europie Środkowej i Wschodniej. Zmniejszony popyt na ogrzewanie i korzystne warunki pogodowe pomogły ograniczyć epizody pyłowe.

3. Pył saharyjski – skład chemiczny PM10 w Maladze

*Udział różnych składników chemicznych w PM10 podczas epizodu saharyjskiego w Maladze (15 – 8 stycznia)*

W styczniu 2024 wystąpił jeden z największych epizodów transportu pyłu saharyjskiego, obejmujący znaczne obszary Europy Środkowej. Odnotowano rekordową liczbę dni z przekroczeniem normy PM10.

4. Wkład krajów do stężeń PM2.5 w Paryżu

*Udział krajów w stężeniu PM2.5 w Paryżu podczas epizodu w styczniu 2024 r.*

Emisje lokalne z Francji odpowiadały za 42% zanieczyszczeń, ale znaczący udział miały też Niemcy, Belgia i Polska. Potwierdza to transgraniczny charakter epizodów PM2.5.

5. Sektorowy udział w epizodzie ozonowym – Amsterdam

*Udział sektorów emisji w stężeniach ozonu w Amsterdamie (20 lipca 2024 r.)*

Największy wpływ miały emisje z transportu drogowego i przemysłu. Długotrwała obecność ozonu w atmosferze sprawia, że nawet odległe źródła mogą przyczyniać się do lokalnych przekroczeń.

6. Kalendarium głównych epizodów zanieczyszczeń (2024)

*Najważniejsze epizody smogowe w Europie w 2024 r. – kalendarium i zasięg*

Wykres przedstawia siedem głównych epizodów zanieczyszczeń, ich daty, typ (pył, ozon, PM2.5) oraz zakres przestrzenny.

Nowa era w monitorowaniu jakości powietrza: Sentinel-4 rozpoczął misję nad Europą

Napisane przez Aneta Gienibor w dniu 4 lipca, 2025. Opublikowano w Aktualności, Emisje, Gazy cieplarniane, Jakość powietrza, Promieniowanie UV i ozon, Skład atmosfery z satelity.

1 lipca 2025 roku z kosmodromu Cape Canaveral wystartowała misja satelitarna MTG-S1 (Meteosat Trzeciej Generacji – Sounder) z umieszczonym na jej pokładzie instrumentem Sentinel-4. To pierwszy europejski instrument geostacjonarny przeznaczony wyłącznie do monitorowania jakości powietrza nad Europą. Urządzenie umożliwi prowadzenie obserwacji z rozdzielczością czasową na poziomie jednej godziny – co oznacza przełom w prognozowaniu i analizie zanieczyszczeń atmosferycznych.

Główne funkcje Sentinel-4A

Sentinel-4 to spektrometr działający w zakresie ultrafioletu (UV), światła widzialnego (VIS) i bliskiej podczerwieni (NIR). Zamontowany na satelicie MTG-S1, orbitującym 36 000 km nad Ziemią (na orbicie geostacjonarnej), będzie prowadził regularne, co godzinę, skanowanieatmosfery nad Europą i częścią Afryki Północnej.

Schemat satelity MTG-S1 z instrumentami
źródło: esa.int

Obserwacje będą obejmować kluczowe składniki wpływające na jakość powietrza:

Dwutlenek azotu (NO₂)
Ozon troposferyczny (O₃)
Dwutlenek siarki (SO₂)
Formaldehyd (HCHO)
Aerozole atmosferyczne

Co zmienia Sentinel-4A?

W porównaniu do istniejących satelitów (np. Sentinel-5P, który znajduje się na orbicie polarnej i dostarcza jedną obserwację Europy dziennie). Sentinel-4 umożliwia śledzenie dziennego cyklu zmian stężeń zanieczyszczeń – co jest kluczowe w kontekście prognozowania krótkoterminowego oraz monitorowania epizodów smogowych czy transportu zanieczyszczeń.

Dane z Sentinel-4 będą zasilać systemy prognoz Copernicus Atmosphere Monitoring Service (CAMS), poprawiając dokładność prognoz regionalnych i globalnych, m.in. przez lepsze warunki brzegowe i dokładniejszą inicjalizację modeli numerycznych.

Spektrometr Copernicus Sentinel-4 obserwuje dwutlenek azotu nad Europą i północną Afryką
źródło: esa.int

Znaczenie dla CAMS

Sentinel-4 wspiera realizację unijnych polityk, takich jak:

Dyrektywa UE 2024/2881 o jakości powietrza
Europejski plan działania na rzecz eliminacji zanieczyszczeń („Zero Pollution”)
Dyrektywa NEC dotycząca redukcji emisji

Dzięki nowym danym CAMS może oferować:
✔ lepsze mapy jakości powietrza,
✔ skuteczniejsze narzędzia dla decydentów,
✔ nowe usługi związane z emisjami i zdrowiem publicznym.

„Sentinel-4 otwiera nowy rozdział w modelowaniu jakości powietrza – po raz pierwszy mamy możliwość śledzenia godzinowej zmienności zanieczyszczeń w czasie rzeczywistym. To kluczowe narzędzie nie tylko dla krajowych systemów prognoz, ale przede wszystkim dla międzynarodowej współpracy w zakresie oceny transportu transgranicznego zanieczyszczeń i szybszego reagowania na epizody smogowe.”
— prof. Jacek Kamiński, ZMAiK IOŚ-PIB

Model GEM-AQ, stosowany w IOŚ-PIB, jest częścią prognozy wiązkowej CAMS, a profesor Jacek Kamiński – autor modelu GEM-AQ z Zakładu Modelowania Atmosfery i Klimatu – jest od 2013 roku członkiem Mission Advisory Group dla Sentinel-4 przy ESA. Dzięki projektom prowadzonym przez prof. Kamińskiego, IOŚ-PIB jest gotowy do wykorzystania danych z Sentinel-4.

Start rakiety Falcon 9 z MTG-S1
źródło: esa.int

🌐 Więcej informacji o misji:

Mgła w Polsce w latach 1973-2020

Napisane przez Aneta Gienibor w dniu 29 maja, 2025. Opublikowano w Aktualności, Gazy cieplarniane, Jakość powietrza.

Mgła w Polsce w latach 1973-2020 – częstość występowania, widzialność i bezpieczeństwo na drogach oraz powiązanie z jakością powietrza (na podstawie publikacji Olgi Zawadzkiej-Mańko i Krzysztofa M. Markowicza)

Mgła to powszechne i potencjalnie niebezpieczne zjawisko, którego występowanie i charakterystyka związane są z warunkami meteorologicznymi oraz jakością powietrza. Badanie oparte na wieloletnich danych z polskich stacji meteorologicznych IMGW-PIB pokazuje, w jaki sposób zmieniała się częstość występowania mgieł, ale także ich najważniejszy z punktu widzenia bezpieczeństwa parametr – widzialność we mgle.

Czym jest mgła?

Mgła powstaje w wyniku kondensacji pary wodnej na cząstkach aerozolu atmosferycznego blisko powierzchni ziemi. Przyjmuje się, że mamy do czynienia z mgłą, kiedy widzialność spada poniżej 1000 m. Widzialność to miara przezroczystości powietrza, określana jako największa odległość, z której mogą być jeszcze widoczne obserwowane obiekty.

Na występowanie lub brak mgły wpływ mają zróżnicowane czynniki, takie jak topografia, zbiorniki wodne czy typ podłoża. Mgła może stanowić poważne zagrożenie, powodując straty gospodarcze i zagrożenie życia – szczególnie ze względu na wypadki drogowe oraz wydłużenie czasu transportu ludzi i towarów. W rolnictwie mgła może z jednej strony zwiększać ryzyko chorób roślin, a z drugiej – poprawiać wydajność upraw. Sprzyjającymi warunkami dla jej powstawania są niska temperatura i brak wiatru, czyli czynniki typowe dla chłodnej pory roku, co dobrze ilustruje poniższa grafika, przypominająca o jesiennych mgłach w listopadzie.

Średnia roczna liczba godzin z mgłą w danym miesiącu (górna część) i liczba dni z mgłą (dolna część) w Polsce w latach 1973–2020.

W analizowanym okresie 1973-2020 średnia liczba dni z mgłą była zróżnicowana w skali kraju, przyjmując wartości w przedziale od 40 do 77 dni w roku.

Dla całego okresu objętego badaniem odnotowano wyraźny trend spadkowy dla liczby dni z mgłą, co – w najprostszym ujęciu – można uznać za konsekwencję wzrostu średniej temperatury w Polsce, przy czym spadek ten był silniejszy przed rokiem 1990 niż w późniejszym okresie.

Względny trend zmiany [%] liczby dni z mgłą w dwóch okresach: 1973-1989 (lewa połowa okręgu) i 1990-2020 (prawa połowa okręgu).

Po roku 1900 zauważalny jest spadkowy trend dla parametru widzialności we mgle, co najprawdopodobniej związane było ze zmianą typu emisji atmosferycznych pochodzenia antropogenicznego. W najprostszej interpretacji można przyjąć, że spadek aktywności przemysłowej w Polsce został zastąpiony niską emisją z indywidualnych systemów grzewczych w gospodarstwach domowych, których liczba gwałtownie wzrosła po 1990 roku. Zmiana ta prawdopodobnie wpłynęła na dominujący typ aerozoli atmosferycznych, odpowiadających za charakterystykę mgły, w tym parametr widzialności, co z kolei przekłada się m.in. na pogorszenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym.

Trend zmian parametru widzialności we mgle [liczba metrów na dekadę] w dwóch okresach: 1973-1989 (lewa połowa okręgu) i 1990-2020 (prawa połowa okręgu).

Zachęcamy do zapoznania się ze szczegółami badań w oryginalnej publikacji.

ZMAiK IOŚ-PIB na spotkaniu Grupy TFMM EMEP w Poczdamie

Napisane przez Aneta Gienibor w dniu 16 maja, 2025. Opublikowano w Aktualności, Jakość powietrza, Zdrowie.

W dniach 5–7 maja 2025 r. w Poczdamie odbyło się doroczne spotkanie Grupy Zadaniowej ds. Modelowania i Pomiarów (TFMM – Task Force on Measurements and Modelling), działającej w ramach programu naukowego EMEP (European Monitoring and Evaluation Programme) Konwencji ONZ w sprawie Transgranicznego Transportu Zanieczyszczeń Powietrza na Dalekie Odległości (UNECE LRTAP).

Spotkanie poświęcone było ocenie realizacji zadań TFMM zaplanowanych na lata 2024–2025 oraz przygotowaniu propozycji do nowego planu prac na lata 2026–2027. Tegoroczna edycja została przygotowana i poprowadzona przez Joannę Strużewską Kierownik Zakładu Modelowania Atmosfery i Klimatu IOŚ-PIB, współprzewodniczącą TFMM, wspólnie z Paolo Laj ze Światowej Organizacji Meteorologicznej (WMO).

W trakcie obrad Joanna Strużewska zaprezentowała wyniki analiz zespołu ZMAiK dotyczących transgranicznego transportu zanieczyszczeń powietrza do i z Polski. Prace te, zrealizowane na zlecenie Ministerstwa Klimatu i Środowiska, opierały się na wykorzystaniu zaawansowanego modelowania numerycznego z zastosowaniem modelu GEM-AQ.

Więcej informacji o EMEP: 🌐 emep.int
https://emep-ccc.nilu.no/monitoring-program

Raport ESOTC o stanie klimatu w Europie w 2024

Napisane przez Aneta Gienibor w dniu 17 kwietnia, 2025. Opublikowano w Aktualności, Gazy cieplarniane, Promieniowanie UV i ozon, Zdrowie.

Najnowszy raport European State of the Climate 2024 (ESOTC) opublikowany przez Copernicus Climate Change Service (C3S) i Światową Organizację Meteorologiczną (WMO) potwierdza – rok 2024 był najcieplejszym rokiem w historii pomiarów, zarówno w Europie, jak i na świecie.

📈 Blisko połowa kontynentu odnotowała rekordowo wysokie temperatury, a aż 85% Europy zostało sklasyfikowane jako „znacznie cieplejsze niż przeciętnie”. Równocześnie doszło do największych powodzi od 2013 roku, ekstremalnego stresu cieplnego i przyspieszonego topnienia lodowców – szczególnie w Skandynawii i na Svalbardzie.

💧 Zjawiska takie jak rekordowa liczba tropikalnych nocy, nasilone fale upałów (zwłaszcza w południowo-wschodniej Europie) oraz ekstremalne susze i powodzie wskazują na rosnącą niestabilność klimatyczną. Dane potwierdzają, że Europa ociepla się dwa razy szybciej niż globalna średnia.

🧊 Alarmujące są też informacje o stanie lodowców – wszystkie europejskie regiony odnotowały ich ubytek, a straty masy lodowców w Skandynawii i na Svalbardzie były najwyższe w historii.

🔎 Raport ESOTC 2024 to nie tylko diagnoza – to także wezwanie do działania. Pokazuje, jak krytyczne znaczenie ma adaptacja do zmieniającego się klimatu i rozwój odnawialnych źródeł energii. Cieszy fakt, że już ponad połowa europejskich miast posiada lokalne plany adaptacyjne, a energia odnawialna odpowiada za rekordowe 45% produkcji elektryczności w UE.

📊 Pełny raport, wykresy i infografiki można znaleźć na stronie C3S:
👉 climate.copernicus.eu/ESOTC/2024

Kluczowe fakty dotyczące ESOTC 2024:

Temperatura: Rok 2024 był najcieplejszym w historii pomiarów dla Europy,
z rekordowo wysokimi temperaturami na niemal połowie kontynentu.
Temperatura powierzchni morza (SST): W ujęciu rocznym temperatura
powierzchni mórz w Europie osiągnęła najwyższy poziom w historii – o 0,7°C
powyżej średniej. Dla Morza Śródziemnego wyniosła 1,2°C powyżej
średniej.
Opady: Wystąpił wyraźny kontrast w opadach między wschodem a
zachodem kontynentu. W Europie Zachodniej rok ten należał do dziesięciu
najbardziej deszczowych w analizowanym okresie od 1950 r.
Powodzie: Europa doświadczyła najbardziej rozległych powodzi od 2013
roku. Prawie jedna trzecia sieci rzecznej przekroczyła przynajmniej próg
„wysokiego” stanu wód. Burze i powodzie dotknęły około 413 000 osób,
powodując śmierć co najmniej 335 osób.
Stres cieplny: Liczba dni z „silnym”, „bardzo silnym” i „ekstremalnym”
stresem cieplnym była drugą najwyższą w historii. W 60% krajów Europy
odnotowano więcej dni niż przeciętnie z co najmniej „silnym stresem
cieplnym”.
Energia odnawialna: Udział energii odnawialnej w produkcji energii
elektrycznej w Europie osiągnął rekordowy poziom 45% w 2024 roku.
Ekstremalne zimno: Powierzchnia lądowa Europy, która doświadczyła
mniej niż trzech miesięcy (90 dni) z przymrozkami, była największa w
historii – około 69% (średnia to 50%).
Stres zimny: Odnotowano rekordowo niską liczbę dni z „silnym stresem
zimnym”.
Lodowce: Wszystkie regiony Europy odnotowały utratę masy lodowej;
lodowce w Skandynawii i na Svalbardzie miały najwyższe wskaźniki utraty
masy w historii.
Pożary: We wrześniu w Portugalii spłonęło ok. 110 000 ha (1 100 km²) w
ciągu jednego tygodnia, co stanowi około jedną czwartą całkowitej rocznej
powierzchni spalonej w Europie. Ocenia się, że pożary dotknęły około 42
000 osób.

Copernicus Health Hub – stan atmosfery a zdrowie

Napisane przez Aneta Gienibor w dniu 8 kwietnia, 2025. Opublikowano w Aktualności, Emisje, Gazy cieplarniane, Jakość powietrza, Promieniowanie UV i ozon, Skład atmosfery z satelity, Zdrowie.

Czynniki środowiskowe bardzo mocno wpływają na ludzkie zdrowie.

Copernicus Health Hub pokazuje w jaki sposób dane środowiskowe mogą poprawić zrozumienie wpływu środowiska w szczególności stanu atmosfery na zdrowie.

Duża część tej wiedzy dostarczana jest dzięki programom CAMS (Copernicus Atmosphere Monitoring Service) i C3S (Copernicus Climate Change Service).

ECMWF jako jednostka wdrażająca programy CAMS i C3S realizuje prace, dzięki którym jako społeczeństwo możemy podejmować bardziej odpowiedzialne decyzje w zakresie ochrony zdrowia przed zagrożeniami związanymi z obniżoną jakością powietrza i zmianami klimatu.

Te wdrożenia to m.in. interaktywny atlas klimatyczny

atlas.climate.copernicus.eu/atlas

czy europejskie prognozy jakości powietrza atmosphere.copernicus.eu/charts/packages/cams_air_quality/products/europe-air-quality-forecast-regulated

Zmiany klimatu prowadzą do częstszych i bardziej intensywnych ekstremalnych zjawisk pogodowych, takich jak fale upałów, huragany i pożary, które mogą pogarszać stan zdrowia poprzez zaostrzenie chorób przewlekłych i obciążenie systemów opieki zdrowotnej.

Ekstremalne upały mogą prowadzić do odwodnienia, stresu sercowo-naczyniowego i chorób związanych z upałem. Z kolei ekstremalne zimno może prowadzić do zgonów związanych z wychłodzeniem, szczególnie w regionach które do tej pory nie doświadczały ataków zimowej pogody.

Zła jakość powietrza jest poważnym problemem zdrowia publicznego. Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że zanieczyszczenie powietrza powoduje śmierć 7 milionów ludzi rocznie, w tym 500 000 przedwczesnych zgonów w Europie. Oddychanie zanieczyszczonym powietrzem, prowadzi do chorób układu oddechowego i sercowo-naczyniowego, szczególne ryzyka dotyczą osób starszych i dzieci.

Zanieczyszczenie powietrza pochodzi zarówno ze źródeł antropogenicznych, takich transport, produkcja energii i rolnictwo, jak i naturalnych, takich jak wulkany i pożary. Pożary, które stają się coraz bardziej powszechne z powodu zmieniającego się klimatu, emitują popiół i sadzę, dodatkowo pogarszając jakość powietrza. W miastach problemy z jakością powietrza są dodatkowo potęgowane przez gęstą zabudowę i duże zagęszczenie ludności.

Copernicus Health Hub to z jednej strony praktyczne podejście czyli produkty i aplikacje ale także możliwość samodzielnej eksploracji danych Copernicus pochodzących z serwisów

#CopernicusAtmosphere i #C3S.

Więcej:

health.hub.copernicus.eu/products-and-data

stories.ecmwf.int/air-quality-climate-change-and-public-health

Jak ruch samochodowy wpływa na stężenia NO₂?

Napisane przez Aneta Gienibor w dniu 7 marca, 2025. Opublikowano w Aktualności, Emisje, Jakość powietrza, Zdrowie.

Analizując dane z lat 2016–2023 pochodzące z automatycznych stacji pomiarowych GIOŚ, można zauważyć związek między natężeniem ruchu drogowego a poziomem dwutlenku azotu (NO₂).

Średnie roczne poziomy NO₂ w Warszawie, Krakowie i Wrocławiu

Dla stacji zlokalizowanych w pobliżu ciągów komunikacyjnych widać wyraźny spadek w 2020 roku, związany z ograniczeniami pandemicznymi, oraz długoterminowy trend zmian. Największy spadek poziomu NO₂ odnotowano w 2020 roku, gdy pandemia COVID-19 spowodowała ograniczenie ruchu. W Warszawie i Krakowie wartości zmniejszyły się o około 10 µg/m³, a we Wrocławiu o 4 µg/m³, przy czym w tym ostatnim przypadku wpisywało się to w wcześniejszy trend spadkowy. Mimo że wartości godzinowe nie przekraczają progu alarmowego (200 µg/m³), ich utrzymujące się wysokie poziomy mają negatywny wpływ na jakość powietrza i zdrowie mieszkańców. Jednak obserwowane wartości regularnie przekraczały dopuszczalne poziomy w ujęciu całorocznym (średnia w roku kalendarzowym nie powinna być wyższa niż 40µg/m³).

Poziomy dopuszczalne zanieczyszczeń w powietrzu ze względu na ochronę zdrowia ludzi, terminy ich osiągnięcia oraz okresy, dla których uśrednia się wyniki pomiarów: https://powietrze.gios.gov.pl/pjp/content/annual_assessment_air_acceptable_level

Dobowe zmiany poziomu NO₂

Codzienne wahania poziomu NO₂ są wyraźnie skorelowane z natężeniem ruchu. Pierwszy wzrost następuje około godziny 4–5 rano i osiąga maksimum między 7:00 a 9:00. Po południu wartości ponownie rosną, osiągając szczyt w godzinach 19–21, często wyższy niż poranny.

Co ciekawe, pomimo podobnego poziomu ruchu w godzinach porannego i popołudniowego szczytu, wieczorem poziom NO₂ jest wyraźnie wyższy. Może to wynikać z efektu kumulacji, gdzie zanieczyszczenia nie są na bieżąco rozpraszane, co prowadzi do ich gromadzenia się w warstwie przyziemnej atmosfery.

Sezonowe różnice w poziomie NO₂

Porównując okresy letni i zimowy, w cieplejszych miesiącach maksymalne stężenia NO₂ mogą występować nawet o dwie godziny później niż zimą, co dobrze obrazuje wykres stężenia NO2 (µg/m3) dla Krakowa.

Z kolei w chłodniejszych miesiącach niższa wentylacja atmosferyczna oraz dodatkowe źródła emisji, takie jak ogrzewanie budynków, przyczyniają się do wyższych poziomów zanieczyszczeń.

Korelacja NO₂ z ruchem drogowym

W analizie z 2018 roku dla Wrocławia porównane zostały poziomy NO₂ w dwóch miejscach – przy ruchliwej arterii drogowej oraz na stacji tła miejskiego. Na wykresie różnicę tych wartości pokazuje niebieska linia (lewa skala w µg/m³), a natężenie ruchu oznaczone jest pomarańczowymi słupkami (prawa skala, liczba pojazdów). Wyniki wskazują na wyraźny związek między ruchem samochodowym a poziomem NO₂, choć momenty maksymalnych wartości nie zawsze pokrywają się idealnie. Mimo że liczba pojazdów jest podobna w porannym i popołudniowym szczycie, wieczorne stężenie NO₂ jest znacznie wyższe. Może to wynikać z kumulacji zanieczyszczeń – ciągły i intensywny ruch przez cały dzień powoduje ich stopniowe gromadzenie się w powietrzu, co prowadzi do najwyższych wartości dopiero w godzinach wieczornych.

Podobny efekt kumulacji NO₂ zauważalny jest w przypadku analogicznej analizy danych z 2021 r. dla Warszawy.

Wnioski i możliwe rozwiązania

Zanieczyszczenie NO₂ jest szczególnie niebezpieczne w pobliżu arterii komunikacyjnych, gdzie mieszkańcy są najbardziej narażeni na jego wpływ. Ograniczenie emisji może przynieść wymierne korzyści dla zdrowia publicznego. Wprowadzenie niskoemisyjnego transportu, poprawa infrastruktury rowerowej oraz rozwój stref ograniczonego ruchu to kluczowe kroki w poprawie jakości powietrza w miastach.

Badania wykonane przez zespół ZMAiK zostały przeprowadzone w oparciu o dane pochodzące ze stacji Państwowego Monitoringu Środowiska GIOŚ,

Poniżej linki do szczegółowych informacji na temat wykorzystanych danych w wybranych lokalizacjach stacji pomiarowych:

https://powietrze.gios.gov.pl/pjp/current/station_details/info/530

https://powietrze.gios.gov.pl/pjp/current/station_details/info/400

https://powietrze.gios.gov.pl/pjp/current/station_details/info/129

Sezon pylenia olchy i brzozy rozpoczęty – prognoza alergenów dla zdrowia

Napisane przez Aneta Gienibor w dniu 4 marca, 2025. Opublikowano w Aktualności, Alergeny, Jakość powietrza, Zdrowie.

Zespół Modelowania Atmosfery i Klimatu (ZMAiK – IOŚ PIB) dostarcza codziennie prognozę pylenia dla bylicy, olszy, traw, brzozy i ambrozji.

Prognozy dostępne są pod adresem: cams.ios.edu.pl/geoportal/alergeny

Prognozy te mogą pomóc w zarządzaniu czasem spędzanym na świeżym powietrzu, aby uniknąć objawów alergii.

Szczegóły prognozy

aktualizacja: codzienna
okres prognozy: 96 godzin (4 dni)
model: GEM-AQ
realizacja: w ramach europejskiego programu monitoringu atmosfery CAMS i Krajowego Programu Współpracy CAMS

Znaczenie prognoz

Prognozy pylenia roślin umożliwiają dokładne planowanie aktywności na świeżym powietrzu. Pyłki roślin mogą znacząco wpływać nie tylko na zdrowie, ale również na samopoczucie. Korzystanie z prognoz może pomóc w pełni cieszyć się ulubionymi aktywnościami outdoor, minimalizując ryzyko wystąpienia objawów alergii.

Ważne informacje

Prognoza ma charakter orientacyjny, podobnie jak inne prognozy pylenia wizualizowane w Polsce.
Celem prognozy jest dostarczenie jak najlepszej jakości informacji na temat prognozowanych stężeń alergenów w Polsce, również w celach edukacyjnych.
Wyniki prognoz nie są weryfikowane pomiarami i nie mogą być podstawą badań klinicznych.

Kalendarz pylenia

Prognozy dla poszczególnych gatunków obliczane są w okresach obecności pyłków danej rośliny, zgodnie z kalendarzem pylenia Polskiego Towarzystwa Alergologicznego, dostępnym pod adresem:
dlapacjentow.pta.med.pl/baza-wiedzy/kalendarz-pylenia

Korzystanie z prognoz pylenia może znacząco poprawić jakość życia osób cierpiących na alergie, umożliwiając lepsze planowanie codziennych aktywności i minimalizację narażenia na alergeny.